پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ١٩٤ - اتمام حجت

مبحث دوم: علل و نتايج صلح‌

مرحله‌اى كه امام حسن مجتبى عليه السّلام در آن با معاوية بن ابو سفيان از در صلح و آشتى درآمد، يكى از دشوارترين، بغرنجترين، حساسترين و دردآورترين مراحل زندگى آن حضرت به شمار مى‌آمد، بلكه سراسر زندگى خاندان نبى اكرم صلّى اللّه عليه و اله چنين بود. صلح امام حسن عليه السّلام با توجه به موضع قهرمانانه اين امام معصوم و دگرگونى‌ها و اعتراضات و توجهات گوناگونى كه طى قرون گذشته، حتى عصر حاضر، در اين زمينه صورت پذيرفته، از مهم‌ترين رخدادهاى تاريخ اسلام تلقى مى‌شود. پژوهشگران مسلمان در تشريح و تجزيه و تحليل اين صلح، كتاب‌هاى متعددى به نگارش درآورده‌اند و دوست و دشمن در اين زمينه داورى كرده‌اند.

پژوهشگرانى فرزانه و معاصر، نظير مرحوم شيخ محمد حسين كاشف الغطاء و شيخ راضى آل ياسين، شيخ باقر شريف قرشى، در بيان زندگى امام مجتبى عليه السّلام و صلحى كه حضرت در جهت حفظ و حراست از دين اسلام بدان تن در داد، دست به تأليف كتب بسيار ارزنده‌اى زده‌اند.

اكنون سخن را با بيان نكاتى تاريخى در مورد اين صلح آغاز، سپس به نقل سخنان گهربار امام مجتبى عليه السّلام در علل و اسباب نهفته فراسوى پذيرش صلح وى همت مى‌گماريم و آن‌گاه به تجزيه و تحليل آن خواهيم پرداخت.

اتمام حجّت‌

به گفته مورّخان؛ امام حسن مجتبى عليه السّلام كه شاهد خيانت‌ها و نفاق لشكريان و اطرافيان خود بود، افزون بر آن‌كه اميدى بر پايدارى و استقامت آنان در