پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ١٩٧ - مواد پيماننامه

مواد پيمان‌نامه‌

منابع تاريخى، پيرامون پيمان‌نامه صلح به صراحت مطلبى يادآور نشده‌اند تا در خصوص پايان يافتن يكى از مراحل بسيار مهمّ تاريخ اسلام، به ويژه در دوره‌هاى نخست، سندى تاريخى تلقّى شود و علّتى در خور ملاحظه و معقول نيز براى اين كوتاهى و سهل‌انگارى نمى‌بينيم.

منابع گوناگون به بيان برخى از متون تاريخى در اين زمينه پرداخته و از بيان بعضى خوددارى كرده است كه از مجموع اين مطالب مى‌توان كيفيّت شروطى را كه امام عليه السّلام در صلح با معاويه پيشنهاد كرد، ترسيم نمود. برخى پژوهشگران با تنظيم اين مواد، آن‌ها را در قالب موادى پنجگانه يادآور شده‌اند، ما نيز به همان نحو به بيان آن‌ها خواهيم پرداخت و با تكيه بر آن، از بيان نام منابعى كه حاشيه‌اى به نقل آن‌ها پرداخته خوددارى مى‌ورزيم‌[١]، مواد ياد شده به اين شرح است:

١. واگذارى خلافت به معاويه مشروط به اين‌كه بر مبناى قرآن و سنّت رسول اكرم صلّى اللّه عليه و اله و شيوه خلفاى شايسته عمل نمايد.

٢. پس از معاويه، خلافت به امام حسن عليه السّلام برسد و اگر حادثه‌اى براى آن حضرت رخ داد برادر بزرگوارش حسين عليه السّلام پذيراى اين مسئوليت گردد و معاويه حق سپردن خلافت را به ديگرى ندارد.

٣. معاويه، دست از ناسزاگويى امير المؤمنين عليه السّلام در قنوت نماز بردارد و از على عليه السّلام جز به نيكى ياد نكند.

[١] . به كتاب صلح امام حسن عليه السّلام از آل ياسين ٢٥٩ مراجعه شود مؤلف در نقل اين موضوع به كتب اصلى و منابع تاريخى چون طبرى و ابن اثير و ابن قتيبه و مقاتل و ديگر كتب، تكيه كرده است.