پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ٨٧ - ٢ شركت امام حسن عليه السلام در فتوحات

و فرزند زبير در آن حضور داشتند و همگى در سال ٢٦ هجرى به همراه عبد الله بن ابى سرح بدان سامان گسيل شدند.[١]

ادعاى شركت حسنين عليهما السّلام در جنگ‌ها و فتوحات- به دلايلى كه برمى‌شمريم- مورد بحث و مناقشه قرار گرفته است.

الف- فتوحاتى كه در آن دوران انجام مى‌پذيرفت به‌طور عموم در جهت منافع والا و ارزشمند اسلام انجام نمى‌گرفت؛ زيرا حكّام و فرمانروايان از آن فتوحات در مسير رسيدن به اهداف و خواسته‌ها و فرونشاندن آتش غرورشان، بهره مى‌بردند و در حقيقت فتوحات اسلامى با غنايم و گسترش نفوذى كه درپى داشت سبب خرسندى و شعف آنان مى‌شد. آيين مقدس اسلام از ديدگاه برخى حكام و فرمانروايان جز شعارى كه آن را در خدمت سلطنت و حكومت و سبب تقويت آن مى‌دانستند، معناى ديگرى نداشت.

در جهت توجه و اهتمام فرمانروايان و هوادارانشان و كليه كسانى كه به آنان منسوب بودند، به گردآورى اموال و دارايى و دست‌يابى به غنايم به حق يا ناحق، مى‌توانيم شواهد و ادله فراوانى ارائه دهيم، ولى تنها به اين فراز بسنده مى‌كنيم كه: وقتى زياد، حكم بن عمر غفارى را به خراسان گسيل داشت وى و همراهانش در آن سامان به غنايم فراوانى دست يافتند، زياد طى نامه‌اى به حكم نوشت. اما بعد؛ امير المؤمنين (معاويه) با نوشتن نامه به تو خواسته است كه سيم و زر غنيمتى را نزد وى بفرستى و از تقسيم آن‌ها ميان مسلمانان خوددارى كنى، حكم از انجام اين فرمان سر باز زد، و آن‌ها را بين مسلمانان تقسيم كرد معاويه فردى را براى گوشمالى وى اعزام كرد و او را به بند كشيد و

[١] . العبر( تاريخ ابن خلدون) ١/ ١٢٨.