پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ١٦٢ - الف - قيام زنگيان

و آتش‌سوزى بود كه اوضاع اقتصادى و اجتماعى را در بسيارى از شهرها كه رهبر اين حركت «صاحب الزّنج» بر آن‌ها مسلط شده بود به اضطراب كشانيده بود، قيام زنگيان از بصره آغاز شده و تا آبادان و اهواز و شهرهاى ديگر امتداد پيدا كرده بود.

نابود كردن اين حركت براى دولت عبّاسى هزينه بسيارى دربرداشت، به علاوه اين‌كه صاحب الزّنج بسيارى از لشكريان دولت عبّاسى را در چندين معركه شكست داد. اما دست آخر، حكومت عبّاسى توانست آنان را سركوب نمايد[١].

صاحب الزّنج كه على بن محمّد نام داشت ادّعا كرده بود كه منسوب به حضرت امام على عليه السّلام مى‌باشد، اما حضرت امام حسن عسكرى عليه السّلام ادّعاى او را تكذيب نموده است، از محمّد بن صالح خثعمى روايت شده است كه گفت: به حضرت امام حسن عسكرى عليه السّلام نامه‌اى نوشته و از مسائلى سؤال كردم و مى‌خواستم در رابطه با صاحب الزّنج كه در بصره قيام نموده بود نيز از آن حضرت سؤال كنم ... آن حضرت در پاسخ مرقوم داشتند: صاحب الزّنج از ما اهل بيت نيست‌[٢].

اين عبارت حضرت امام حسن عسكرى عليه السّلام به روشنى بر عدم مشروعيت قيام صاحب الزّنج و عدم ارتباط آن با خط اهل بيت عليهم السّلام دلالت مى‌كند و اين‌كه وى شخصى دور از تقيّد به اصول اسلام بوده است.

[١] . ر. ك الكامل فى التّاريخ ٤/ ٤٣٠- ٤٤٥.

[٢] . كشف الغمّه ٣/ ٢١٤ به نقل از كتاب الدّلائل.