پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ١٥٣ - ٢ مهتدى عباسى(٢٥٥ - ٢٥٦ ه ق)

بودن خزانه، حقوق تركان را قطع كرد. آن‌ها براى دريافت طلب خود تا پنجاه هزار دينار پايين آمدند. وى كسى را به نزد مادرش فرستاد تا پولى از او قرض بگيرد، اما مادر در پاسخ او گفت: من چيزى ندارم، اينجا بود كه تركان بر ضد وى توطئه كرده، او را به قتل رساندند.

اين قصّه اشاره خوبى به ضعف حكومت عبّاسى و خارج شدن امر خلافت از دست خليفه دارد، خزانه‌داران كه مسئول حفظ اموال بودند هرگونه كه دلخواهشان بود در بيت المال تصرّف كرده و در هيچ كارى از خليفه اطاعت نمى‌كردند. اين، پايان فضاحت‌بار زندگى معتزّ به دست اعوان و انصار و پاسبانان ترك تبارش بود.

٢. مهتدى عبّاسى (٢٥٥- ٢٥٦ ه ق)

وى محمّد بن واثق بن معتصم، مادرش كنيزى امّ ولد به نام ورده بوده است.

وى بعد از قتل برادرش معتزّ در سال ٢٥٥ ه ق حكومت را به دست گرفت، البتّه هيچ‌كس قبل از آن‌كه برادرش معتزّ حاضر شود كه در برابر شهود به عجز خود از خلافت اعتراف كند، با وى بيعت نكرد. معتزّ دست خود را دراز كرد و با مهتدى بيعت نمود و سپس مهتدى به صدر مجلس رفت و با وى به‌عنوان خلافت بيعت شد[١].

مهتدى عبّاسى به پارسايى و دورى از دنيا تظاهر مى‌كرد و مى‌خواست خود را پيرو روش عمر بن عبد العزيز نشان بدهد، اما اين پارسايى تصنّعى را براى فريفتن عموم مردم در پيش گرفته بود. هدف وى از اين كار اين بود كه در

[١] . سيوطى، تاريخ الخلفا/ ٤٢٢.