پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ١٤٩ - ١ معتز عباسى(٢٥٢ - ٢٥٥ ه ق)

مقدارى از خلافت معتزّ عباسى در زمان امامت آن حضرت بوده است تا اين‌كه وى به دست تركان به هلاكت رسيد، تا مهتدى عبّاسى- كه مى‌خواست به روش عمر بن عبد العزيز اموى حكومت كند- به خلافت برسد. قصد وى از اين كار فريب عامّه مردم و برگرداندن عقيده آن‌ها به سمت خود بود؛ مردمى كه به دليل زهد و تقوى و ورع امام حسن عسكرى عليه السّلام و تحمّل سختى‌ها و ناراحتى‌هاى بسيار توسط آن حضرت و همدردى ايشان با ناراحتى‌هاى و ستم‌هايى كه مردم از حكومت و تجاوزات آن در عرصه‌هاى مختلف مى‌ديدند به آن حضرت معتقد و علاقه‌مند شده بودند.

اما مهتدى نتوانست با اين‌روش حتى اضطراب فراوان دربار عبّاسى را نيز خاموش نمايد. امرى كه باعث شد تركان در سال ٢٥٦ هجرى بر وى شوريده و او را به قتل برسانند. پس از او معتمد عبّاسى بر تخت حكومت عبّاسى نشست و حكومت او تا سال ٢٧٠ ه ق به طول انجاميد[١].

١. معتزّ عبّاسى (٢٥٢- ٢٥٥ ه ق)

پس از قتل متوكّل به دست تركان در سال ٢٤٧ ه ق و جانشين كردن فرزندش منتصر به دست آنان، نفوذ تركان در دربار عثمانى بيش از پيش زياد گرديد، تا جايى كه خليفه عبّاسى در دست آن‌ها كاملا بى‌اراده و به صورت آلت دست آن‌ها بود. اين مطلب از روايتى كه ابن طباطبا نقل مى‌كند به خوبى روشن مى‌گردد:

«... هنگامى كه معتزّ بر كرسى خلافت نشست خاصّان او حاضر شده و

[١] . ابن طباطبا، الفخرى فى الآداب السّلطانيه/ ٢٢١.