افق اعلى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٦٤ - تفسير كامل سوره حمد

إستفاده و انتفاع بردن إنسان را شامل مى‌شود.

و چنانچه به حديثى كه به طرق متعدد وارد شده توجه كنيم، سرّ تجلّى رحمت در دو قالب (وزن) «فَعلان» و «فَعِيل» بنحو جالب و مفيد آشكار مى‌گردد، رحمت رحمانيه؛ رحمتى است كه به همه‌ى مخلوقات تعلق مى‌گيرد، رحمت رحيميه؛ مخصوص به مؤمنين مى‌باشد. (الرحمن بجميع خلقه و الرحيم بالمؤمنين خاصة)[١] و همين دو نوع رحمت است كه رابطه‌ى خالق و رَبّ و مخلوق را در تكوين و تشريع مستحكم مى گرداند. و بعيد نيست كه إمام صادق (ع) فرق بين رحمن و رحيم را از آيه مباركه: «وَ رَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْ‌ءٍ فَسَأَكْتُبُها لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ» (الأعراف: ١٥٦) إستفاده فرموده با شد. به اين معنى كه رحمت عام براى مؤمنين و كفار، رحمت رحمانى است. و رحمت خاص براى مؤمنين رحمت رحيميه است كه به دين او ارتباط مى‌گيرد. و مى‌شود بگوييم رحمت رحمانيه غالباً رحمت تكوينى خداوند است. و رحمت رحيميه در دنيا به نحو رحمت تشريعى مى‌باشد، هرچند كه ثمرات آن در دنيا و آخرت تكوينى باشد؛ مانند آرامش روح، لذت روحانى و .. و مانند نعمت‌هاى بهشتى (دقت شود).

و چنانچه اين تعبير درست باشد سرِّ اختصاص صفت رحمن به خداوند معلوم ميشود چون خلقت منحصر به ذات واجب الوجود است. ولى اطلاق رحيم بر خدا و إنسان‌ها رواست و هرچند أسباب رحمت رحيميه مخلوق خالق است و نيز مى‌دانيم كه جمعى از صفات فعلى حق تعالى؛ مانند هدايت، مغفرت، قبول توبه، توفيقات متنوع و نزول وحى بر أنبياء و الهأمات أولياء و ايجاد بعضى از بليات براى اصلاح مؤمنين و امثال اين ها از مصاديق رحمت رحيميه‌ى خداوند است.

بعضى از لغويين و نيز شهيد ثانى (ره) در شرح لمعه (شرح خطبه ماتن) و استاد بزرگوار ما

[١] - در اول مجلد اول تفسير البرهان، اين روايات را مطالعه نماييد.