افق اعلى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٧٤ - بحث و تحقيق

شده خداوند جايز است، رحم مردم نيكو كار و محبت والدين همه از جانب خدا است،

بنا براين در همه موارد استعانت مادى و معنوى و روحانى ما، مستعان بالذات و واقعى و اولى خداوند است و غير او، حتى أنبياء و أولياء، و سايط و. وسايل هستند كه چاره‌اى هم از استعانت به آنها نيست ما، در دار ماده- دار وسايل و أسباب- گرفتار و اسيريم ولى جهان بينى ما بايد توحيدى، عقلى و دينى باشد كه «لاحول و لا قوة الا بالله» وقانون سبيبت هم در همه اجزاء كائنات به تقدير واجب الوجود قابل استثناء نيست. و خواستن مقاصد از غير سلسله أسباب غلط و بيهوده و غير عقلايى است.

نتيجه اين كه: با توجه به أسباب مقصد، بايد به مسبب الأسباب هم پناه ببريم. «قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ ..» (الناس: ١) «قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ .. (الفلق: ١) «وَ سْئَلُوا اللَّهَ مِنْ فَضْلِهِ ..» (النساء: ٣٢)

سوره حمد مشتمل بر دو قسمت است‌

قسمت اول‌

آياتى بود از اول سوره تا يوم الدين كه از طرف خداوند است.

و خلاصه مطالب اين قسمت:

١- ادب يافتن بذكر نام خدا به صيغه «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ»، در اول همه كار ها.

٢- ادب يافتن به حمد و ثناى خداوند كه مربى عالميان است.

٣- توحيد فاعلى‌

٤- توحيد تدبيرى.

٥- رحمت رحمانى كه نظام زندگى كائنات و إنسان و همه موجودات عاقل و مكلف بر آن استوار است و رحمت رحيمى كه نظام عالميان مكلف در دنيا و آخرت به آن وابسته است.