افق اعلى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٧٠ - بحث و تحقيق

افراد كثير يا اصناف مختلف إنسان است.

و ممكن است كه دسته دوم به معنايى اعم از إنسان كه اصناف مخلوق عاقل باشند إستعمال شده باشد و أما اين كه عالمين را به معناى هر چيز مخلوق بگيريم دليلى بر آن بنظر نمى‌رسد.

مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ‌ (أختيار دار روز جزاء)

ممكن است مراد از مالكيت خدا بر روز قيامت و روز جزاء، اين باشد كه تنها خداوند إختيار امر و نهى و انتقام و عفو و عذاب و عقاب و تعيين درجات را براى متقين و تشخيص دركات را براى متمردين و عاصيان دارد، و هيچ موجودى حق مداخله را ندارد. و شفاعتى كه از جانب بعضى از افراد كامل بشر صورت مى‌گيرد بعد از اذن پروردگار و رضاى اوست كه در آيات زياد قرآن به آن تصريح شده است. بلى: «لِمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ لِلَّهِ الْواحِدِ الْقَهَّارِ» (غافر: ١٦)، يَوْمَ لا تَمْلِكُ نَفْسٌ لِنَفْسٍ شَيْئاً» (الإنفطار: ١٩) اختصاص ملكيت و إختيار مطلق روز جزاء، مدلول آياتى از قرآن مجيد است.[١]

به هر صورت از اكثر قراء نقل شده كه «ملك يوم الدين» خوانده اند كه بهتر از قرائت «مالك» است؛ زيرا صفت مشبهه دلالت بر دوام دارد. بخلاف اسم فاعل.

مالكيت و ملكيت بر سه قسم است:

١- ملكيت إعتبارى كه منشأ آن إعتبار عقلاء و شارع و گاهى حكومتها و گاهى عرفهاى مختلف است؛ مانند ملكيت إنسان بر خانه و اموال خود و بر نتيجه أعمال خود حسب اختلافى كه در بين عرف و شارع در كميت و كيفيت اين ملكيت وجود دارد.

٢- ملكيت مقوله اى عرضى كه در فلسفه و حكمت بيان شده؛ مانند احاطه كلاه بر سر و احاطه خانه بر ساكنين آن مثلا.

٣- ملكيت حقيقى تكوينى (اشراقى)؛ مانند ملكيت واجب الوجود الخالق نسبت بهمه‌

[١] - حج/ ٥٦- فرقان/ ٢٦- الرحمن/ ٣٩- قيامة/ ١٢ و ٣٠- انفطار/ ١٩- سبأ/ ٤٢ غافر/ ١٦ و غير ذلك.