افق اعلى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٣٩٥ - ارواح جمعى از كفار در عذاب برزخى

معناى مطابقى آيات ظاهراً ربطى به برزخ ندارد ولى بالإلتزام نفى زندگانى هزاران ساله برزخ را مى‌كند.

سخن آخر

از مجموع آيات متقدّمه به دست آمد كه كفّار به إستثناى عذاب قبض روح و عذاب قبر كه ساعتى بيشتر دوام ندارد، ديگر عذابى در برزخ ندارند و همه مجازات آنان در قيامت و دوزخ است. مؤمنين دو دسته اند: دسته اى كه وقت مردن پاك مى روند و يا بخشيده مى‌شوند كه در برزخ به نحوى كه در كتاب معاد ذكر نموده ام متنعّم هستند.

و دسته‌اى كه با گناهان خود بدون بخشش مى ميرند. آيا اين دسته در برزخ معاقب و معذّب هستند برزخى كه ممكن است هزاران يا ميليون‌ها سال طول بكشد؟

پاره‌اى از روايات مى‌گويد مؤمن عذاب برزخى دارد. آيا مى‌شود علم اين روايات را به گوينده‌اش ردّ كنيم و بگوييم جايى كه كفّار عذاب ندارند مؤمنين چگونه معذّب مى‌شوند، هرچند عذاب دائمى در سراسر برزخ نباشد بلكه به اندازه استحقاق معاصى خود عذاب شود؟

ممكن است اين بنا درست باشد. و ممكن است بگوييم به اندازه استحقاق، عذاب مى شوند تا در برزخ مستحق نعمت‌هاى برزخى بگردند و روز قيامت حساب آنان پاك باشد كه بهشت بروند. والله اعلم.

ارواح جمعى از كفّار در عذاب برزخى‌

استنباط ما از آيات قرآن اين شد كه كفّار حيات و عذاب برزخى ندارند؛ ولى سردمداران كفر در برزخ تا قيامت معذّب مى باشند.

اوّل آل فرعون: در قرآن مى خوانيم: «وَ حاقَ بِآلِ فِرْعَوْنَ سُوءُ الْعَذابِ، النَّارُ يُعْرَضُونَ عَلَيْها غُدُوًّا وَ عَشِيًّا وَ يَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ أَدْخِلُوا آلَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ الْعَذابِ‌ (غافر: ٤٥ و ٤٦) عذاب دردناك‌