افق اعلى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٣٣٥ - آوردن معبودهاى دروغين در قيامت

قدر متيقّن تخاطبى اكتفاء مى‌كند.

احتمالًا اين ايراد به نظر بسيارى از صاحب نظران مى‌رسد كه حس شهادت مى‌دهد كه همه احكام فقهى در قرآن بيان نشده و حتى فروعات عقايد بلكه پاره‌اى از اصول آن مانند عينيت صفات با ذات مقدسه واجب الوجود نيز در قرآن وجود ندارد و مطالبى خارج از هدايت و رحمت و بشارت نيز ذكر شده است و ممكن است بگوييم كه وجوب اطاعت و فرمانبرى از رسول و اولى الأمر، بيان اجمالى احكام فقهى و فروع اعتقادى و غيره كه از آن حضرت (ص) و ائمه (ع) صادر شده، به حساب آيد والله العالم.

آوردن معبودهاى دروغين در قيامت‌

معبودين دروغين دو دسته اند: جان داران، مانند فرشته‌ها و جن‌ها و فرعون و غيره و بى‌جانها، مانند بتهاى فلزى و سنگى و چوبى و كاغذى و غيره. ظاهر آيه مباركه‌ «وَ إِذا رَأَى الَّذِينَ أَشْرَكُوا شُرَكاءَهُمْ قالُوا رَبَّنا هؤُلاءِ شُرَكاؤُنَا ...» (النحل: ٨٦)؛ مى‌رساند كه همه معبودين مشركين در روز قيامت محشور مى‌شوند. در آيه (٩٨ سوره انبياء) آمده است: «إِنَّكُمْ وَ ما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ أَنْتُمْ لَها وارِدُونَ» (الأنبياء: ٩٨)؛ شما و آنچه را كه عبادت مى‌كنيد آتشگيره دوزخ هستيد. بلى معبودهاى جاندارى كه بدون رضاى شان مورد عبادت قرار گرفته‌اند به جهنم نمى‌روند، و مسئوليتى ندارند. بعيد نيست كه در آيه اول لفظ (شركاء) انصراف به عقلاء داشته باشد و در آيه دوم حرف (ما) انصراف به بتهاى بى‌جان. و نيز بسيار بعيد است كه ميليون معبود بى‌جان را از كره زمين به كره دوزخ بيندازند و بعيد نيست كه نمونه آنها و يا يك يك نمونه آن بتها را به دوزخ بيندازند كه غرض به همين مقدار حاصل مى‌شود نه اين كه تمام افراد آن نمونه‌ها را به محشر بياورند.