این احتمال نیز دور از ذهن به نظر نمی‌رسد که ابن شعبه، التمحیص را ـ که مجموعه اندکی از روایات است ـ قبل از تألیف تحف العقول گردآوریکرده و سپس در این مجموعه گنجانده باشد.

ب. تحف العقول

صدر از شیخ مفید نقل کرده است که کتاب او [تحف العقول] از کتاب‌هایی است که روزگار همانند آن را به خود ندیده است.[١]

حر عاملی[٢]، قمی[٣]، مجلسی[٤]، خوانساری[٥] و مامقانی [٦] نیز کتاب تحف العقول را ستوده‌اند.

آیت الله خویی پس از نقل قول اندیشمندان، در باره حرانی و کتاب او[٧] می‌نویسد:

از این سخن شیخ حسین که گفته است: «روزگار همانند این کتاب را به خود ندیده است»، بسیار در شگفتم؛ زیرا کتاب‌های معتبر شیعه در برابر او بوده است.[٨]

[١]. میراث مکتوب شیعه.

[٢]. رجال النجاشی، ص ٤١٦، شماره١١١٢.

[٣]. رجال الطوسی، ص ١٦٩، شماره٧٣٦.

[٤]. ر.ک: المحاسن، ج ١، ص ٢٢٨؛ السرائر، ج ٣، ص٦٤٥؛ الکافی، ج ١، ص ٣١؛ ج ٢، ص ٣٤٤؛ ج ٢، ص ٤٠٠؛ ج ٥، ص ٧٢.

[٥]. چند راوی به نام جعفر بن محمد وجود دارد: جعفر بن محمد بن مالک، لیس بشی‌ء و لا بمعروف غیر أن جعفر بن محمد بن مالک روی عنه أحادیث فاسده، و ما عند أصحابنا من هذا الرجل علم. (رجال الغضائری، ج ٢، ص ٤٢؛ رجال ابن داود، ص٤٤٦).

جعفر بن محمد بن مالک ، یکنی أبا الحسن بن أبی طاهر الطبری، من أهل سمرقند، ثقة، وکیل‌(رجال الطوسی، ص٤٢٩، ش٦٠٣٧ ـ ٢)، ولی جعفر بن محمد بن مالک فرازی، ضعیف است.

[٦]. کوفی ضعیف و در حدیث او غلو است(رجال العلامه، ص ٢٠٤؛ مجموعه رسائل، ج١، ص ٢٤٧).

[٧]. الکافی، ج٨ ، ص٢.

[٨]. ر.ک: الفرقة الهاشمیة فی الاسلام، ص ١٩٣ ـ ١٩٦.