دوم. در کتاب تحف العقول مطلبی دال بر عقاید باطنی نصیریان وجود ندارد. تنها وجود وصیت مفضل را نمی‌توان دلیل بر انحراف حرانی دانست. حتی اگر نصیری بودن او پذیرفته شود، این موضوع مربوط به دوران آغاز تشیع نصیری است که تحولات اعتقادی و رفتاری متأخر در آن راه نیافته بوده است.[١]

یادآوری این نکته نیز لازم است که انحرافات غلات دو قسم است:

١. نسبت دادن عقاید ناروا و ساختگی به شیعیان؛ مانند: الوهیت و خدایی ائمه و دیگران، نبوت ائمه، عقیده به حلول و تناسخ، اعتقاد تشبیه و تحریف قرآن توسط عثمان و برداشته شدن آیات ولایت.

٢. تحریف و تغییر عقاید شیعه و دگرگون کردن باورهای راستین آنان؛ مانند: ولایت و وصایت امام علی†، مهدویت، رجعت و تأویل قرآن.

هیچ یک از ویژگی‌های غلات (زیاده‌طلبی و شهوت پرستی، اباحی‌گری، ایجاد هرج و مرج و سوء استفاده از اصل شفاعت)[٢] در تحف العقول وجود ندارد؛ بلکه آنچه در پایان مقدمه آورده است، خلاف ادعای فوق است :

... فانّه من عمل بصغار الطاعات ارتقی الیکبارها و من لم یجتنب قلیل الذّنوب ارتکب کثیرها .. روی «لا تنظر الی الذّنب و صغره و لکن انظر من تعصی به، فانّه الله العلی العظیم»؛

[١] . ابو علی محمد بن همام کاتب اسکافی(م ٣٣٢ق) از عالمان و محدثان نیمه اول قرن چهارم و از مشایخ بزرگ شیعه در بغداد است. فقه و حدیث را از مفاخر بزرگی چون احمد بن بشر فرا گرفت و جمعی از فقیهان و محدثان مشهور، از جمله ابن قولویه، شیخ صدوق و ابن شعبه حرانی را تربیت کرد. از آثار او کتاب الانوار فی تاریخ الأئمه است. (مفاخر اسلام، ج ٣، ص ٤٦).

[٢]. معجم رجال و تفصیل الطبقات الرواة، ج ١، ص ٤٢.