علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٤٤٥

الف. اتهام غلو

برخی از اندیشمندان حرانی را به غالیان منسوب کرده‌اند. از آنجا که در قسمتی از مقدمه تحف العقول آمده است:

علی تواترها فی الشیعة المستبصرین و استفاضتها فیهم.

مدرسی می‌نویسد:

تعبیر او از شیعه با عنوان الشیعة المستبصرین تعبیر غریبی است و معمولاً به کار نمی‌رود. به نظر می‌رسد در اصل الشیعة المقصرین بوده است.

سپس در بارۀ عبارت و استفاضتها فیهم می‌نویسد:

احتمالاً نویسنده می‌خواهد بگوید که توقیعات آن حضرت [امام عصر (عج)] در میان جامعه شیعه مقصره در حد تواتر و استفاضه روایت می‌شـود. از آنجا که نُصیریـان و غُلات، شیعیان امامی معتدل و با گرایش غیر غالیانه را مقصره می‌خوانده‌اند، احتمال وابستگی او به غلات وجود دارد. تعبیر فیهم نیز از این لحاظ مهم است.[١]

سخن مدرسی سخن استواری نیست؛ زیرا ادعای او مبنی بر این‌که واژه شیعه مستبصر به کار نمی‌رود، صحیح نیست. در بیانات ائمه، عباراتی چون «هُوَ عَارِفٌ مُسْتَبْصِر»[٢]، «وَ بِفَضْلِک مُسْتَبْصِر»[٣] و... وجود دارد. پس

[١]. به عنوان نمونه ر.ک: همان، ج ١١، ص ٥٩‌ ـ ٦٠.

[٢]. همان، ج ١٥، ص ٢١٤ ‌ـ ٣٨٧؛ ج ١٦، ص ٢‌ ـ ٣٠.

[٣]. همان، ج ١٦، ص ٣٠.