اما اعراب گذاری شارح به چند دسته تقسیم می‌شود؛ بیشترین موارد بدین صورت است که خود دست به اجتهاد زده و ذیل هر کلامی و با تقسیم کلام به فقرات متعدد اعراب گذاری کرده است. شایان ذکر است در مواردی به نقد اعرابی دیگر شارحان، هم‌چون قطب الدین راوندی، ابن ابی الحدید، ابن میثم، علامه مجلسی و... پرداخته و همچنین، گاهی اقوال آنان را پذیرفته است؛ نمونه:

أقول: ... أما ما ذکره القطب الراوندی فغیر خال من التکلّف حسبما قاله الشارح المعتزلی، و لکن اعتراض الشارح علیه بأنّ عن علی هذا التقدیر من صلة المصدر فلا یجوز تقدیمها علیه ممنوع، لمنع عدم جواز تقدیم معمول المصدر علیه مطلقاً و إنما هو مسلم فی المفعول الصریح لضعف عمله، و أمّا الظرف و أخوه فیکفیهما رایحة الفعل.[٢]

نمونه دیگر:

و قوله: أمراً تشابهت القلوب فیه قال القطب الراوندی: أمرا منصوب لأنّه مفعول و ناصبه المصدر الّذی هو سیاقه و قیاده تقول سقت سیاقاً وقدت قیاداً، و اعترض علیه الشارح المعتزلی بأنّه غیر صحیح، لأنّ مفعول هذین المصدرین، محذوف تقدیره عن سیاقه إیاهم و قیاده إیاهم، و قال الشارح: إنه منصوب بتقدیر فعل ای اعتمدوا أمراً، و کبرا معطوف علیه أو ینصب کبرا علی المصدر بأن یکون اسماً واقعاً موقعه کالعطاء موضع الاعطاء.[٣]

[١]. همان، ج ٣، ص ١١٠.

[٢]. همان، ج ٨، ص ٢٠٩.

[٣]. قال الجوهری: القریحة أوّل ما یستنبط من البئر و منه قولهم: لفلان قریحة جیدة یراد استنباط العلم بجودة الطبع (همان، ج ٦، ص٣٢٨).