علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٣٩٧
رواها ثقة الاسلام الکلینی ـ عطر اللّه مضجعه ـ فی أصول الکافی و فی کتاب الرّوضة منه أیضاً مسندة بالسّندین الآیتین باختلاف یسیر فی الأوّل و مبسوطة فی الثّانی.[١]
ب: شارح در آخرین بخش شرح سخنان، بخشی با عنوان «تکملة» تشکیل داده و سعی کرده علاوه بر منبع سند، کلام امام را به طور کامل نقل کند. چنان که در بخشی شارح این عمل را روش خود معرفی میکند، وی مینویسد:
اعلم انّ هذه الخطبة رواها المحدّث المجلسی فی المجلد السّابع عشر من البحار من کتاب مطالب السؤول لمحمّد بن طلحة إلی قوله و یفعل اللّه بعد ذلک ما یشاء، و روی فقراتها الأخیرة السّید المحدّث البحرانی فی کتاب غایة المرام من کتاب سلیم بن قیس الهلالی فی ضمن حدیث طویل، و رواها المحدّث المجلسی ایضا فی المجلد الثامن من البحار من کتاب سلیم بن قیس الهلالی ایضاً، و سیأتی نقل تلک الرّوایة فی التذییل الثّانی من تذییلی الکلام السّابع و الثلاثین، و رواها فیه ایضاً من کتاب الغارات بزیادة و نقصان احببت روایتها هنا علی ما هو دأبنا فی هذا الشّرح.[٢]
البته شارح گاه، مواردی که خطب به شکل تقطیع شده و در بخشی مجزا از همدیگر قرار گرفتهاند (مثل خطبه ١٠ و ٢٢)، را نیز بیان میکند.
اعلم أنّ هذه الخطبة ملتقطة من خطبة طویلة له لما بلغه أنّ طلحة و الزبیر خلعا بیعته و هو غیر منتظم، و قد أورد السّید منها فصلاً آخر و هی الخطبة الثّانیة و العشرون و نورد تمام الخطبة هناک إن شاءاللّه.[٣]
از این موارد در شرح به وفور به چشم میخورد.
نکتهای که اشاره به آن خالی از لطف نیست، این است که بخش «تکمله» از جلد چهاردهم تا بیستم ـ که شرح به دست علامه حسن زاده آملی انجام شده -، و همچنین جلد ٢١ ـ که توسط شیخ محمد باقر کمرهای انجام پذیرفته ـ حذف گردیده است، اما
[١]. همان، ج ١، ص ٢٩٣ ـ ٤١٧ و ج ٢، ص ٢ ـ ٢٦٦.
[٢]. همان، ج ٦، ص ٢٨٤ ـ ٤٠٦ و ج ٧، ص ٢ ـ ٥٧.
[٣]. همان، ج ١، ص ٨ . وی مینویسد: «انّی مزجت الشرح بالمتن مبالغة فی توضیح المعنی و ایضاح المرام حتی صاراً بمنزلة واحد من الکلام، علی أحسن نظام و انتظام. و لکن أنّی لی و لأمثالی أن ینسب کلامه إلی کلام الإمام، و کیف یمزج الغثّ بالسمین، و اللّجین باللجین، و أین مطلع السهیل من موقع السیل، و أی نسبة بین الدرّ و الحصی، و بین السیف و العصا، و أنّی یقاس الذهب بالنحاس، و الفضّة بالرّصاص، و یسوّی بین القطر و العباب، أم بین السراب و الشراب».