علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٣٩٦
مفید[١] و همچنین اسناد پس از شریف رضی هم چون الاحتجاج طبرسی،[٢] شرح نهج البلاغة ابن ابی الحدید معتزلی[٣]، بحار الانوار علامه مجلسی[٤] و ... دیده میشود. روش شارح در استفاده از این مؤلفه به دو صورت است: الف: گاه در ابتدای شروع کلام امام مختصر توضیحی دربارة به منبع سخن ارائه میدهد، که البته در برخی موارد متذکر میشود در بخش «تکمله» به زیاده و نقصان عبارات، طبق منابع مختلف اشاره میکند و همچنین طبق گفته خود در مقدمه شرح[٥] مقید است که تمام خطبه را در صورتی که شریف رضی کلام را به صورت تقطیع نقل کرده، بیاورد. در هر حال تقید شارح به سند و منبع خطبه ها و نامهها قابل تمجید است.
به عنوان نمونه:
اعلم أنّ هذا الکلام مع الخطبة الآتیة من فصول خطبة خطب بها بعد قتل عثمان، و قد رویت بزیادة و نقصان و نحن نوردها بتمامها فی شرح الخطبة الاتیة و نقول هنا مضافاً إلی ما سیأتی أنّه قد رواه الشّارح المعتزلی عن الکلبی مرفوعاً إلی أبی صالح عن ابن عباس (رض) قال:...[٦]
در خطبه بعدی نیز به سند کامل آن اشاره میکند».[٧] و همچنین ذیل خطبه ٥٠:
[١]. همان، ج ٧، ص ٣٨٠ ـ ٤٣٩.
[٢]. همان، ج ٩، ص ٦٦ ـ ٦٨.
[٣]. همان، ج ٩، ص ٦٨ ـ ٧١.
[٤]. همان، ج ٩، ص ٧١ ـ ٧٣.
[٥]. همان، ج ٩، ص ٧٣ ـ ٨١ .
[٦]. وجه تمایز این مؤلفه با مولفه موجود در گزاره به لحاظ ساختار (شماره ٤)در این است که در آن هر فصل کلام امام شامل بخش اللغة، الاعراب و المعنی است، که جزء مباحث ساختاری به شمار می رود، اما در این مورد فصل بندی طبق دسته بندی موضوع کلام امام است.
[٧]. همان، الفصل الاول، ج ٨ ، ص ٣٤٦ و الفصل الثانی، ج ٨ ، ص ٣٥٨.