علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٢٩١
شیخ انصاری حدیث را در این نقل، دلیل بر صحت اسانیدی که به بنیفضال میرسد، دانسته است؛ بیآن که نیاز باشد به حال رجالی راویان منتهی به بنیفضال نگاه کنیم و از این راه، گروهی از روایات را با اعتماد بر این روایت، صحیح شمرده است. به عبارت دیگر، از این روایت، قاعدهای کلی را برای دانستن شماری از روایات استنباط کرده است.
سه. وثاقت راویانی که بنیفضال از آنها نقل کردهاند
محدث نوری در خاتمة المستدرک طریق خود را به مروان بن مسلم ذکر کرده و تلاش کرده از طریق توثیق راویان موجود در آن طریق به تصحیحش بپردازد. از جمله راویان موجود در سند، علی بن یعقوب هاشمی است. او در استدلال بر وثاقت علی بن یعقوب این گونه میگوید:
و امّا علی بن یعقوب الهاشمی، ففی الشرح: غیر مذکور، فالخبر قوی کالصحیح، أو صحیح لکونهم من مشایخ الإجازة کما ذکره بعض الأصحاب و شیخنا الأعظم عبد اللّه بن حسین التستری ـ رضی اللّه عنه و أرضاهـ . و فی عدّة الکاظمی: مهمل، قلت: یروی علی بن الحسن بن فضّال عن علی بن یعقوب الهاشمی کما فی التهذیب فی باب قسمة الغنائم و غیره، و الحسن بن علی بن فضّال فیه فی باب السنّة فی عقود النکاح. و احمد من بنی فضّال فی تلخیص المیرزا فی ترجمة علی: روی عنه احمد ابن الحسن بن علی بن فضّال، و احمد بن هلال، و محمّد بن احمد بن الحسن القطوانی نبّه علیه فی الکافی، انتهى. و فی الکافی فی باب المستضعف من کتاب الکفر و الایمان، و فی التهذیب فی باب أحکام الطلاق، و باب عدد النساء، و باب حکم أمتعة التجارات فی الزکاة: علی بن الحسن بن فضّال، عن محمّد و احمد ابنی الحسن، عن علی بن یعقوب، عن مروان بن مسلم، فظهر انه یروی عن علی جمیع المعروفین من بنی فضّال الذین أمرنا بأخذ ما رووا و هو من أوثق أمارات الوثاقة و بعضهم أیضا من أصحاب الإجماع؛[١]
و اما علی بن یعقوب هاشمی، در روضة المتقین آمده است: «او غیر مذکور است. پس خبر، قوی کالصحیح است و یا به خاطر آن که آنها از مشایخ اجازه هستند، صحیح است؛ همچنان که برخی از اصحاب و نیز عبدالله بن حسین شوشتری ـ رضی الله عنه و ارضاه ـ گفتهاند». همچنین کاظمی در العدة گفته است: «او مهمل است». میگویم:
[١]. عوائد الایام، ص ٤٦٦.