یکی از کتاب‌های فضل بن شاذان کتاب اثبات الرجعة است[١]. فضل از فقها و متکلمین[٢] قرن سوم هجری است.[٣] امام عسکری در باره او این تعبیر بلند را فرموده است:

اغبط اهل خراسان لمکان الفضل وکونه بین اظهرهم[٤]؛

به خاطر جایگاه و منزلت فضل و این که میان مردم خراسان است، به اهل خراسان غبطه می‌خورم.

کتاب فضل، مانند بسیاری از کتاب‌های سه قرن اول به دست ما نرسیده، اما منتخبی از آن به خطّ شیخ حر عاملی به نام مختصر اثبات الرجعة در دسترس قرار دارد. در این کتاب، بیست روایت در موضوع امام مهدی†، غیبت و بعضی از نشانه‌های ظهور آمده که در چهار روایت از آن، به معرفی دوازده جانشین پیامبر پرداخته است[٥].

١٠. کتاب محمد بن عیسی بن عبید (م پس از ٢٦٠ ق)

نجاشی از او با عناوین «جلیل من اصحابنا»، «ثقة عین»، «کثیر الروایة» و «حسن التصانیف» یاد کرده است[٦]. در حدود سال ١٨٠ متولّد شده[٧] و تا سال ٢٦٠ نیز زنده بوده است[٨]. کتاب‌های فراوانی تألیف نموده که بعضی از آنها مانند کتاب

[١] . ر.ک: الأصول الستة عشر، ص ١٥ و ص ١٦.

[٢] . طریق کافی به اصل عصفری چنین است: محمد بن یحیی امامی ثقة جلیل، عن محمد بن أحمد بن یحیی بن عمران الاشعری (امامی ثقة جلیل)، عن محمد بن الحسین (امامی ثقة جلیل)، عن أبی سعید العصفری. همان‌گونه که مشاهده می‌شود، طریق کلینی به سه روایت عصفری معتبر است.

[٣] . ر.ک: الکافی، ج ١، ص ٥٣١، ح ٦ مطابق کامل؛ ح ١٧ (با اندکی اختلاف) و ح ١٨ (مطابق کامل).

دو روایت الکافی کاملاً مطابق دو روایت اصل عصفری است و یک روایت اختلافات کمی دارد. روایت دوم اصل عصفری «نجوم من اهل بیتی» نیز در کتاب الکافی نیآمده است.

[٤] . ر.ک: رجال الطوسی، ص ٣٩٩ .

[٥] . رجال النجاشی، ص ١٨٥ .

[٦] . ر.ک: همان.

[٧] . این سه روایت عبارت‌اند از:

١. روایت یازدهم که یکی از سه سند و متن روایت این است:

سند سوم: محمد بن الحسن، عن سهل بن زیاد، عن الحسن بن العباس بن الحریش، عن أبی جعفر الثانی†: «أَنَّ أَمِیرَ الْمُؤمِنِینَ† قَالَ لابْنِ عَبَّاسٍ: إِنَّ لَیلَةَ الْقَدْرِ فِی کلِّ سَنَةٍ وَ إِنَّهُ ینْزِلُ فِی تِلْک اللَّیلَةِ أَمْرُ السَّنَةِ وَ لِذَلِک الأَمْرِ وُلاةٌ بَعْدَ رَسُولِ اللّه‌ˆ، فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ: مَنْ هُمْ؟ قَالَ: أَنَا وَ أَحَدَ عَشَرَ مِنْ صُلْبِی أَئِمَّةٌ مُحَدَّثُونَ» ( الکافی، ج ١، ص ٥٣٣، ح ١١).

٢. روایت دوازدهم که یکی از سه سند و متن روایت این است:

سند سوم: محمد بن الحسن، عن سهل بن زیاد، عن الحسن بن العباس بن الحریش، عن أبی جعفر الثانی†، قال: «قَالَ رَسُولُ اللّه‌ِˆ لأَصْحَابِهِ: آمِنُوا بِلَیلَةِ الْقَدْرِ إِنَّهَا تَکونُ لِعَلِی بْنِ أَبِی طَالِبٍ وَ لِوُلْدِهِ الأَحَدَ عَشَرَ مِنْ بَعْدِی» (الکافی، ج ١، ص ٥٣٣، ح ١٢).

٣. روایت سیزدهم که سند آن چنین است: علی بن محمد و محمد بن الحسن، عن سهل بن زیاد، عن محمد بن الحسن بن شمون، عن عبد اللّه‌ بن عبد الرحمن الأصم، عن کرام ( الکافی، ج ١، ص ٥٣٤، ح ١٩).

[٨] . ر.ک: الخلاصة للحلی، ج ١، ص ٢٧٢، الفائدة الثالثة.