موضوعی که در این نوشتار به بررسی آن می‌پردازیم، اندیشه «مرحومه بودن» امت رسول خداˆ است. اثبات درستی یا نادرستی این تفکر می‌تواند تأثیر چشم‌گیری بر نوع نگاه یک مسلمان به زندگی خود و نیز نحوه عمل و کردارش در اجتماعی که در آن زندگی می‌کند، داشته باشد. از آن رو که اگر این اندیشه درست باشد، فرد مسلمان متوجه امتیازات ویژه‌ای می‌شود که خداوند متعال برای امت اسلامی در نظر گرفته است. از این رو، می‌تواند شناخت بهتری از موضوع داشته باشد، معنا و ملزومات آن را بهتر بفهمد، و به بهترین نحو از آن استفاده کند. اما اگر این ایده نادرست باشد، به سرعت باید به آسیب شناسی آن بپردازد و ابعاد گوناگون آن را بسنجد تا باعث سوء تفاهم و بروز یک آسیب فرهنگی نگردد؛ بدین شرح که مرحومه بودن امت رسول خداˆ می‌تواند توجیهی برای هر اقدام ناپسند باشد.[١]

از نظر علمی ظاهر روایاتی که اندیشه مرحومه بودن امت رسول خداˆ از آنها برگرفته می‌شود، با ظاهر برخی از آیات قرآن در تعارضِ حداقل بدوی قرار دارند؛ برای نمونه آیاتی که اشاره به بازگشت نتیجه تمام اعمال انسان در جهان آخرت به انسان دارند،[٢] در تعارض با اندیشه مرحومه بودن امت مسلمان، به این معنا که بر آنها حسابی نخواهد بود، هستند. از این رو، باید این تعارض را به گونه‌ای تبیین کرد و برای رفع آن راهی یافت. بنا بر این، این موضوع می‌تواند به عنوان یک مسأله مهم مورد توجه هر پژوهشگر مسائل اسلامی قرار گیرد.

[١] . النهایة فی غریب الحدیث و الاثر، ج٤، ص١٢٣.

[٢] . «و يقال: قوَّلتَنی ما لم أقل و أقولتَنی ما لم أقل، أی: ادَّعَيتَه علی» ( الصحاح، ج٥، ص١٨٠٦).