از نظر نگارنده، جایی برای شگفتی آیت الله خویی(ره)، وجود ندارد؛ زیرا همان‌طور که آشکار است، احادیث کتب مهم شیعه، در آن دوران، بیشتر در موضوع عقاید و احکام بوده، در حالی که تحف العقول در مطالب اخلاقی و تربیتی است و شیوه تدوین او مبتنی بر نقل روایات به ترتیب از رسول خداˆ تا امام عسکری†، روشی ابتکاری و

انحصاری است.

حرانی در مقدمه کتاب، در باره انگیزه خود از این تألیف می‌نویسد:

پس از آن‌که دیدم علمای شیعه در باره فقه و حلال و حرام، کتاب‌های فراوانی نگاشته‌اند، بر آن شدم تا مجموعه‌ای از سخنان حکمت آموز و موعظه‌های پیامبر اکرم و اهل بیت آن حضرت جمع آوری کنم تا گنجینه‌ای برای مراجعه خودم و علاقه‌مندان به خاندان پیامبر گردد... کتب حدیث علمای شیعه، روایات زیادی در باره حلال و حرام و واجبات و مستحبات دارند؛ چندان که آیندگان را از رنج تألیف بی‌نیاز ساخته و بارتصنیف را از دوش آنها برداشته است؛ اما در علومی
که از اهل بیت: وارد شده، به روایاتی مشتمل بر حکمت‌های رسا، پندهای شفابخش، تشویق به سرای جاوید، دل‌کندن از دنیای ناپایدار، نوید، تهدید، ترغیب بر اخلاق و کردار نیک، سفارش به خوبی‌ها و نهی از کارهای بد، دعوت به پرهیزگاری و تحریص به پارسایی برخوردم که قسمتی از مضامین آنها در سفارش‌ها، خطبه‌ها، نامه‌ها و عهدهای مفصل بیان شده است. در میان کتاب‌های دانشمندان شیعه کتابی قابل اعتماد که نیازم را در این زمینه