توضيح المسائل: عبادات و معاملات - الحكيم، السيد محمد سعيد - الصفحة ٣٠٢ - فصل اوّل چيزهايى كه به آنها خمس تعلق ميگيرد

(مسأله ١٥٤٣) خمس در مورد معدن هنگامى واجب ميشود كه ارزش آنچه از يك محل استخراج ميشود، پس از كسرِ هزينه استخراج آن به ٢٠ مثقال طلا (يعنى در حدود ٨٥ گرم طلا) برسد.

سوم: گنج‌

(مسأله ١٥٤٤) گنج عبارت از مالى است كه از گذشته دور در زير زمين دفن شده و در اثر گذشت زمان از مالك و وارث آن خبرى در دست نيست.

(مسأله ١٥٤٥) وجوب خمس در گنج منحصر به درهم و دينار است كه مسكوك باشد، پس در طلا و نقره غير مسكوك (مانند شمش طلا) و ديگر جواهرات كه از زير زمين يافت شود، خمس نيست و يابنده آن ميتواند آنها را تملّك نمايد و خمس ندارد، مگر اين كه از مخارج سالانهاش بيشتر باشد.

(مسأله ١٥٤٦) جواهرات غير مسكوك و آثار عتيقهاى كه از زير زمين در ميآيد، اگر معلوم باشد قبلًا در تملّك مسلمان بوده است، بنابر احتياط واجب بين حكم مجهول المالك و ميراثى كه وارث ندارد، جمع شود.

(مسأله ١٥٤٧) در گنج هنگامى خمس واجب ميشود كه به حدّ نصاب زكات برسد، يعنى به مقدار ٢٠ دينار و يا ٢٠٠ درهم باشد.

(مسأله ١٥٤٨) اگر مجموع درهم و دينار يافت شده، روى هم رفته به ارزش ٢٠ دينار و يا ٢٠٠ درهم باشد، كفايت نمى كند، بلكه بايد هر يك از آنها به تنهائى به اين حدّ برسد.

چهارم: جواهرات دريائى‌

(مسأله ١٥٤٩) جواهرات و هر چيز ديگرى كه به وسيله غوّاصى يا ابزار ديگر از دريا و يا رودخانه بيرون آورده ميشود، خمس دارد.

(مسأله ١٥٥٠) بنابر احتياط واجب، در چيزهايى كه خود به خود از