و الجرف،ايضا:الهوة،چاله‌اى باشد كنارها به باران ويران شده [١]،و اصله من اجتراف الشّىء و اقتلاعه،يقال:جرف السيل الارض و اجترفه،آن باشد كه زمين بكند و خاك از و ببرد.[و منه:المجرفة لآلة الجرف.] [٢]و قوله:هار،از مقلوب است، و اصله:هائر من هار يهور هورا،فهو هائر و تهوّر تهورا و انهار [٣]انهيارا،و يقال ايضا:هار يهار،كهاب يهاب،و خاف يخاف.و«الف»او،منقلبه است از«واو»و معناه سقط.و الهائر السّاقط،و مثله فى القلب من قول [٤]الشّاعر:

و لم يعقني عن هواها عاق
اى عائق،و قوله ايضا[شعر] [٥].

لاث به الأشاء و العبرى
اى،لائث،اى دائر مطيف،و الاشاء [٦]النخل،و العبرىّ السّدر الذي على شاطى [٧]الانهار.و منه قولهم:شاكى السّلاح و شائك السّلاح،اى تام [٨]السّلاح. فَانْهٰارَ بِهِ ، اى سقط بصاحبه و اوقعه من الانهيار [٩]،و آن كنارۀ حوض و جوى بريهيدن [١٠]باشد صاحبش را و بناكننده‌اش را در آتش دوزخ افگند و فروشود[] [١١]آن با صاحبش به آتش دوزخ.

روايت كرده‌اند از جابر عبد اللّه الانصارىّ كه او گفت:آنجا بگذشتم دود ديدم كه ازآنجا مى‌برآمد [١٢].روايت [١٣]كردند كه:مردى بقعه‌اى ازآنجا بر كند دود از او بر آمد.

خلف بن ياسين الكوفىّ گويد:با پدرم به حج رفتم به آن مسجد رفتم كه پيغامبر -عليه السلام- [١٤]به دو قبله در او نماز كرد [١٥]،و محراب او به جانب بيت المقدس بود و

[١] .همۀ نسخه بدلها:بيران شده.

[٢] .اساس:ندارد،به قياس آو،و ديگر نسخه بدلها،افزوده شد.

[٣] .همۀ نسخه بدلها:و انهارا.

[٤] .همۀ نسخه بدلها:القلب قول.

[٥] .اساس:ندارد،از مج،افزوده شد.

[٦] .اساس:الاشياء،به قياس به نسخۀ مج،تصحيح شد.

[٧] .اساس:ساق،به قياس با نسخۀ آج،تصحيح شد.

[٨] .مج:تمام.

[٩] .بم:الانهار.

[١٠] .آو،بم:ريهيدن،آج،لب:رهيدن.

[١١] .اساس:ندارد،از آو،افزوده شد.

[١٢] .آو،آج:بر مى‌آمد.

[١٣] .همۀ نسخه بدلها:و روايت.

[١٤] .مل+در او بود.

[١٥] .مل:كرده بود.