روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٦٨ - ترجمه

اذا دخل فيه و تفاوضنا [١]الحديث،و اصله من فاض الماء اذا سال،و افضته أنا كأنّه يسيل [٢]الحديث و يصبّه. وَ مٰا يَعْزُبُ ،اى[و] [٣]ما يبعد،و منه العزب للرّجل الّذي لا زوجة له.و عبد اللّه عبّاس گفت:لا يعزب،اى لا يغيب.و قوله تعالى: مِنْ مِثْقٰالِ ذَرَّةٍ ،«من»،زيادت است مؤكّد نفى،و«مثقال»مفعال باشد من الثّقل،يعنى مقدار ذرّة و بثقلها [٤].و ذرّ [٥]،مورچۀ خرد [٦]باشد،الواحدة ذرّة،اين حقيقت اوست،و آنگه در هر محقّرى و اندكى استعمال كنند تا گفته‌اند [٧]:آنچه در روشنايى آفتاب پيدا شود چون آفتاب در كوّى [٨]جهد آن را ذره خوانند،حق‌تعالى بر سبيل مبالغت گفت:آن مقدار از من و از علم و مراقبت و محافظت من فرونشود،و نظيره قوله: فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقٰالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ، وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقٰالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ [٩].

وَ لاٰ أَصْغَرَ مِنْ ذٰلِكَ وَ لاٰ أَكْبَرَ ،نه كهتر از آن و نه نيز مهتر از آن و الّا آن در نوشتۀ مبين [١٠]ثبت كرده‌اند و بنوشته،و آن لوح محفوظ است.حمزه و خلف و يعقوب خواندند:و لا اصغر من ذلك و لا اكبر،به رفع در هر دو لفظ عطفا على المحل،براى آن‌كه جار و مجرور در محلّ[١٤٩-ر]رفع است،و معنى آن‌كه:و ما يعزب عن ربّك مثقال ذرّة،و باقى قرّاء:خواندند و لا اصغر من ذلك و لا اكبر عطفا على اللّفظ، اعنى على قوله: مِنْ مِثْقٰالِ ذَرَّةٍ ،و اگرچه مفتوح است در لفظ،در حكم مجرور است و لكن جرّ بر او ظاهر نشد ازآن‌كه لا ينصرف است.

آنگه حق‌تعالى پس ازآن‌كه وعظ امّت بگفت،بشارت داد دوستان خود را، گفت: أَلاٰ إِنَّ أَوْلِيٰاءَ اللّٰهِ ،گفت:الا!و فايدۀ[او] [١١]استفتاح كلام باشد و تنبيه سامع تا با خبر باشد از خطاب مخاطب،دوستان خداى را،بر ايشان نه ترسى باشد و نه ايشان اندوهگن [١٢]شوند.