روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٦٧ - ترجمه

قيامت با ايشان چه خواهد رفتن!همانا گمان رحمت و ثواب نبرند [١]،چه [٢]گمان عقاب و عقوبت نبايد [٣]تا برند.و وجهى ديگر در معنى آيت آن است كه:كجا گمان ايشان به تفصيل آن رسد كه خداى تعالى اعداد [٤]كرده باشد براى ايشان از عقاب.

آنگه گفت:خداى تعالى،خداوند فضل و افضال و نعمت است بر خلقان و آنچه بر ايشان آمد از وبال و عقوبت هم از فعل ايشان و از كرد [٥]ايشان،و لكن بيشتر مردمان اين ندانند ازآنجا كه انديشه نكرده باشند و شكر نعمت او نكنند از اين وجه را.

قوله: وَ مٰا تَكُونُ فِي شَأْنٍ -الآية،حق‌تعالى در اين آيت تهديد كرد مكلّفان را.

گفت:و تو اى محمّد!و مراد امّت و جمله مكلّفان-نباشى در كارى.و شأن،كارى باشد كه آن را قدر و منزلتى باشد،و الشّأن و الحال [٦]و البال [٧]نظائر،در هيچ كارى نباشى و هيچ قرآنى بر اينان نخوانى و هيچ عملى و كارى نكنى الّا ما [٨]بر شما گواه باشيم.چون در آنجا شوى [٩]و خوض كنى براى آن گفت،تا مكلّفان متنبّه و متّعظ باشند و غافل و بى‌خبر نباشند،و بدانند كه بر ايشان رقيبان و نگاهبانانند،فساد از سر فروفكنند [١٠]و گزافكارى پيش نگيرند،و قوله: وَ لاٰ تَعْمَلُونَ مِنْ عَمَلٍ ،اين«من»اين جايگاه زيادت است و براى تأكيد نفى آورد،چنان كه:ما جاءني من رجل.قوله: وَ مٰا يَعْزُبُ ،دور [١١]نشود و غايب نشود و فرونشود بر خداى تعالى.جملۀ قرّاء خواندند:

يعزب بضمّ الزّاء،مگر كسائى كه او خواند:و ما يعزب بالكسر،و هما لغتان.و قوله:

مِنْهُ مِنْ قُرْآنٍ ،اين ضمير راجع است با قرآن،و او ضمير قبل الذّكر است على شريطة التّفسير،و اين براى تفخيم شأن قرآن گفت.و قوله: مِنْ قُرْآنٍ ،شايد كه تبيين بود و شايد كه زيادت بود،و قوله: شُهُوداً ،جمع شاهد،يقال:شهد عليه،و هو نقيض شهد له،و قوله: إِذْ تُفِيضُونَ فِيهِ ،يقال:افاض في العمل و افاض في الحديث