يك روايت، همان روايتى است كه پيش از اين از انس روايت شده كه گفته: وقتى مهاجرين و انصار ديدند معاويه بسم اللّه‌ الرحمن الرحيم را در نماز قرائت نكرد، بر او اعتراض كردند. پيشتر گفتيم اين اعتراض نشان مى‌دهد كه بلند خواندن اين كلمات به مثابه امرى متواتر بين آنها بوده است.

روايت دوم، روايت ابو قلابه از انس بن مالك است كه رسول خدا(ص) و ابو بكر و عمر بسم اللّه‌ الرحمن الرحيم را بلند قرائت مى‌كردند.

روايت سوم اين است: از انس در باره بلند يا آهسته خواندن بسم اللّه‌ الرحمن الرحيم سؤال شد. وى در جواب گفت: اين مسئله را نمى‌دانم.

اين روايات نشان مى‌دهند كه در روايات انس در اين مسئله، اشتباه و اضطراب فراوانى وجود دارد، پس متعارض با هم بوده و بايد براى به دست آوردن حكم مسئله به دلايل ديگر مراجعه كرد.

شافعى گفته است: شايد مراد از اين سخن انس كه رسول خدا(ص) نماز را با الحمدللّه‌ ربّ العالمين آغاز مى‌كرد، اين باشد كه وى در نماز، اين سوره را بر ديگر سوره‌ها ترجيح مى‌داد. بنابراين مراد از الحمدللّه‌ ربّ العالمين در سخن انس، كل اين سوره است؛ يعنى اين لفظ را اسمى براى اين سوره قرار داده است.

همچنين در اين روايات تهمت ديگرى وجود دارد و آن اينكه على(ع) در بلند خواندن بسمله، مبالغه مى‌كرد و وقتى حكومت به دست بنى اميه رسيد، آنها در منع از بلند خواندن بسمله مبالغه كردند و اين كار براى از بين بردن آثار على(ع) بود. بنابراين ممكن است انس از آنها ترسيده و به همين دليل سخنانش در اين زمينه مضطرب شده است. ما اگر در چيزى شك كنيم، در اين نمى‌توانيم شك كنيم كه هرگاه بين سخن انس و سخن على بن ابى طالب كه تا آخر عمر بر آن بود، تعارض واقع شود، تمسك به سخن على(ع) سزاوارتر است و اين سخن پاسخى قطعى در اين مسأله است. (٧٢)

(٧٢) التفسير الكبير، ج١، ص٢٠٦.