ترك واجب يا فعل حرام، گاهى از افعال اعضا و جوارح مثل دست، پا، چشم، گوش و زبان است و گاهى از افعال قلبى است. بنابراين، اثم به دو نوع جوارحى و قلبى تقسيم مى‌شود. نوع اول آن روشن است، گناهان جوارحى معروف‌اند و فقها به طور مفصل آنها را در كتب فقهى و غير فقهى ذكر كرده‌اند. نوع دوم، گناهانى مثل حسد، حقد، كتمان حق و شهادت است. خداوند متعال مى‌فرمايد: «ولاتكتموا الشهادة و من يكتمها فإنّه آثمٌ قلبه و اللّه‌ بما تعملون عليم». (١٥) فقها گناهان قلبى را نيز در كتاب‌هاى خود به تفصيل بيان كرده‌اند.

قصد و نيت اگر چه از افعال قلبى است بر تحقق گناهانى از نوع اوّل تأثير گذار است؛ مثلاً اگر كسى يتيمى را به قصد تأديب بزند گناهكار نيست، ولى اگر به ستم بزند، گناهكار است. (١٦)

هفتم: اعانت بر اثم

تعاون بر اثم، به دليل «و لاتعاونوا على الإثم و العدوان» (١٧)، حرام است. گروهى از فقها از اين آيه حرمت اعانت بر اثم را نيز استفاده كرده‌اند؛ هر چند تعاون و مشاركت در اثم، بر آن صدق نكند (١٨)(ر.ك: واجب كفايى).

(١٥) سوره، بقره، آيه ٢٨٣: «كتمان شهادت نكنيد كه هركس كتمان شهادت كند، البته دل او گناهكار است و خدا از همه كار (پيدا و پنهان) شما آگاه است».(ر.ك: التحفة السنيّة، مخطوط، ص١٩، ٦٩ و ٣٥٤).
(١٦) التحفة السنيه، مخطوط، ص٧٤ و ر.ك: همان، ص ٢٦٢؛ كشف الغطاء، ج١، ص ١٤٤، ج٢، ص ١٣٥.
(١٧) سوره مائده، آيه ٢: «برگناه و ستم به يكديگر كمك نكنيد و از خداوند بترسيد كه عقاب خدا بسيار سخت است».
(١٨) ر.ك: مصباح الفقاهه، ج١، ص ١٨٠.