فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٩٧ - حرمت خود كشى و وجوب حفظ جان خود و ديگرى آیت الله رضا استادى
حاضر است و خودش به آن مضطرّ است خودش به مصرف آن اولويت دارد و ديگرى كه مضطرّ است، در صورتى كه غذا از نياز صاحبش بيشتر نيست، نمىتواند آن را از او بگيرد، مگر اينكه فرد غير مالك غذا، پيامبر باشد كه در اين صورت بذل آن بر مالك، واجب است. اما چنانچه صاحب غذا ـ كه خود مضطرّ به آن است و بذل آن بر او واجب نيست، ـ ايثار كند و مضطرّ ديگرى را بر خود برگزيند، جواز اين ايثار محل بحث است و در آن دو نظريه مطرح است كه قول صحيحتر جواز ايثار است، در فرض مساوى بودن آن دو در اسلام و احترام، به دليل عموم قول خداوند: «و يؤثرون على أنفسهم و لوكان بهم خصاصة»، (٣٧) و به دليل آنكه مقصود، حفظ نفسِ محترم است كه اين هدف با حفظ هريك از آن دو تحقق مىيابد و ترجيحى بين آن دو وجود ندارد. احتمال عدم جواز ايثار هم مىرود؛ به دليل آنكه فرد با عدم بذل غذا قدرت بر حفظ نفس خود را دارد، بنابراين بذل آن جايز نيست؛ چون بذل آن موجب القاى نفس به هلاكت مىشود. البته شايد بتوان گفت كه اين كار، به هلاكت افكندن نفس نيست، چنان كه پايدارى فرد مجاهد در ميدان جنگ در برابر كسى مانند خودش (در توان رزم)، با ظهور نشانههاى هلاكش، مصداق القاى نفس به هلاكت نيست و اگر به اين شكل مشروع كشته شود، هلاك نشده بلكه فايز(به درجات) شده است... .
هرگاه مالك غذا در حدّ اضطرار نياز به آن نداشته باشد، بر او واجب است آن را به فرد مضطرّ بدهد، خواه آن فرد مسلمان باشد و يا ذمّى و يا مستأمن. همچنين بنابر اظهر در صورتى كه در حال حاضر به آن نياز نداشته باشد و در آينده به آن نياز پيدا كند، فرد مضطرّ در اين صورت نيز مىتواند آن را از او
(٣٧) خداوند در وصف مؤمنان از انصار مىفرمايد: و ايثار مىكنند(مقدم مىدارند ديگران را) بر خودشان؛ هر چند در خودشان احتياجى مبرم باشد.