اين مقاله پس از ارائه شرح حالى كوتاه از شيخ فضل اللّه‌ نورى، به بررسى و نقد مهم‌ترين ديدگاه‌هاى او در باره حاكميت در عصر غيبت و مؤلّفه‌هاى نظام مشروطه پرداخته و به اين نتيجه رسيده است كه شيخ فضل‌اللّه‌ به ولايت فقيهان در عرصه حكومت و سياست، باورى نداشته و حكومت در عصر غيبت را از امور حسبيّه شمرده كه برقرارى آن با حفظ ضوابط شرعى بر عهده مؤمنان است.

شيخ در تبيين ساختار چنين حكومتى، هيچ نظريه منسجم و روشنى ندارد. او بنياد تمدّن غرب را بر دنيا محورى و دورى از خدا و آخرت مى‌ديد و از اين رو، به شكل مبالغه‌آميز و بدون تفكيك سره از ناسره در دستاوردهاى اين تمدّن، به نفى بيشتر آنها مى‌پرداخت.

كليد واژگان: شيخ فضل اللّه‌ نورى، ميرزا محمد حسين نائينى، حكومت اسلامى، ولايت فقيه، مشروطيت، قانون، مجلس شورا، قلمرو دين، دين اكثرى، اكثريت آرا، آزادى،

مساوات، تمدن غرب، مدرنيسم.

(١) [email protected].