قاعده تعزير كمتر از حد، از معروف‌ترين قواعد فقهى است كه كاربرد بسيارى در فقه جزايى اسلام دارد. عمده مستند آن، روايات است كه به طرق گوناگون مفهوم قاعده از آنها قابل برداشت است. رواياتى به طور صريح مى‌گويند كه تعزير كمتر از حد است. برخى روايات ميزانى براى تعزير مشخص مى‌كنند و آن ميزان را كمتر از حد قرار مى‌دهند. برخى‌ديگر از احاديث، حدى را از جرمى نفى و در مقابل، تعزير را ثابت مى‌كنند. اگرچه مناقشاتى در سند و دلالت روايات وارد است، اما از مجموع آنها اين قاعده قابل استفاده است.

در تفسير اين قاعده، اقوال متعددى بيان شده است: برخى حد معيار را در انسان آزاد، هشتاد ضربه و در بنده، چهل تازيانه در نظر گرفته‌اند. دسته اى گفته‌اند: در تعزيرات بايد تناسب رعايت شود؛ مثلاً در جرايم هم‌خانواده با قذف اين حد معيار است و... برخى