فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٣٩ - جزئيت و بلند خواندن بسمله
به شهادت مصحفهاى مختلف در طى قرون، بسمله يكى از آيههاى قرآن است و بدون هيچ تفاوتى، همچون ديگر آيات قرآن در ابتداى هر سورهاى ـ جز سوره توبه ـ نوشته شده است. اين در حالى است كه كاتبان قرآن كريم، بر عدم مخلوط شدن عبارتهاى غير قرآنى با قرآن اصرار مىورزيدند و همه آنها اتفاق داشتند كه عبارات غير قرآنى تنها با نشانه آشكار در قرآن نوشته شود. از اين رو، آنها اسامى سورهها، شماره آيات، نشانه جزءها، ربعها و سجدهها را در قرآن به گونهاى مىنوشتند كه معلوم باشد از قرآن نيست. به همين لحاظ، آنها بالاتفاق بسمله را در آغاز هر سوره مانند ديگر آيات قرآن بدون فرقى بين آيات قبل و بعد، مىنوشتند و هيچ قرآن خطى را از دوران صحابه تاكنون، جز بر اين شيوه نمىتوان يافت و اين اتفاق عملى است بر اينكه بسمله جزئى از قرآن است.
با وجود اين، پس از رحلت پيامبر اكرم(ص) و به احتمال قوى در زمان حكومت معاوية بن ابى سفيان يا اندكى قبل از آن، در اين زمينه اختلاف پديد آمده كه شايد يكى از انگيزههاى اين اختلاف، مخالفت با سيره امام على(ع) در مورد «بسم اللّه الرحمن الرحيم» باشد؛ زيرا همه راويان اتفاق نظر دارند كه وى اين عبارت را در نماز، بلند قرائت مىكرد. فخر رازى مىگويد:
به تواتر ثابت شده است كه على بن ابى طالب بسمله را در نماز بلند قرائت مىكرد و مىگفت: يا من ذكره شرفٌ للذاكرين؛ اى كسى كه ذكر او براى ذاكران، شرف است. (٤)
روايات بسيارى از پيامبر(ص) و اهل بيت(ع) و اصحاب او رسيده است كه بسمله جزء سوره فاتحه و ديگر سورههاست و بايد اين آيه در نمازهاى جهرى، بلند قرائت شود و اين حقيقت در طى چند مبحث، روشن خواهد شد.
(٤) التفسير الكبير، ج١، ص ٢٠٤.