فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٨٣ - حرمت خود كشى و وجوب حفظ جان خود و ديگرى آیت الله رضا استادى
«بأيديكم» زايد و براى تأكيد است. بنابراين معناى آيه اين است كه قدرت و توان خود را هدر ندهيد، «دست» كنايه از قدرت و توان انسان است.
ممكن است گفته شود: «باء» در «بأيديكم» براى سببيّت است و مفعول «لاتلقوا»محذوف است و معنا اين گونه خواهد بود: خودتان را با دستهاى خود به هلاكت ميفكنيد و «تهلكه» و «هلاكت» به يك معناست و آن گرديدن انسان است، به گونهاى كه نمىداند در كجاست. «تهلكه» بر وزن «تفعُله» به ضم عين است و در لغت، مصدرى بر وزن آن جز «تهلكه» وجود ندارد.
سخن در اين آيه مطلق است و در آن از هر چيزى كه موجب هلاكت باشد، اعم از افراط و تفريط، نهى شده است؛ چنان كه بخل و خوددارى از انفاق مال هنگام جهاد، موجب از بين رفتن قوّت و قدرت و مايه هلاكت افراد به واسطه چيره شدن دشمن است؛ همچنان كه تبذير و انفاق تمام مال، موجب فقر و نادارى است و انحطاط اجتماع و از بين رفتن زندگى و شخصيت فرد را به دنبال دارد. (٧)
علامه در ادامه تفسير آيه در بحث روايى مىگويد:
روى الصدوق عن ثابت بن أنس، قال: قال رسول اللّه(ص): «طاعة السلطان واجبة و من ترك طاعة السلطان فقد ترك طاعة اللّه و دخل في نهيه، يقول اللّه: «ولاتلقوا بأيديكم إلى التهلكة».
صدوق از ثابت بن انس از پيامبر(ص) روايت مىكند كه فرمود: اطاعت سلطان، واجب است. هركس اطاعت سلطان را ترك كند، اطاعت خداوند را ترك كرده و داخل در نهى خداوند شده است. خداوند مىفرمايد: خودتان را به دست خودتان به هلاكت نيفكنيد.
(٧) الميزان في تفسيرالقرآن، ج٢، ص٦٤ و ٦٥.