در اينكه «بسم اللّه‌ الرحمن الرحيم» آيه اول سوره حمد است، اختلافى نيست، اما اينكه آيه‌اى از تمامى سوره‌هاى قرآن باشد، دو قول وجود دارد: يك قول اين است كه يكى از آيات تمامى سوره‌هاست و قول ديگر اين است كه بخشى از آيه در هر سوره‌اى است و به ضميمه عبارت بعد از آن، يك آيه كامل مى‌شود.

احمد، اسحاق، ابو ثور، ابوعبيده، عطا، زهرى و عبداللّه‌ بن مبارك گفته‌اند: بسمله آيه‌اى از اول هر سوره است. وى حتى گفته است: كسى كه بسم اللّه‌ الرحمن الرحيم را از هر سوره نخواند، ١١٣ آيه را نخوانده است.

ابوحنيفه، مالك، اوزاعى و داود گفته‌اند: اين عبارت نه آيه‌اى از سوره حمد است و نه آيه‌اى از باقى سوره‌ها.

مالك، اوزاعى و داود گفته‌اند:

قرائت كردن بسمله در نماز مكروه است، بلكه نمازگزار بايد به جز ماه مبارك رمضان پس از تكبير، قرائتش را با حمد شروع كند و مستحب است كه براى فاصله شدن بين دو سوره، اين عبارت بين آنها تبرّكاً قرائت شود، و نبايد در اول سوره حمد آورده شود. (٩)

حاصل نظريات فقها اين است كه مالك به طور مطلق بسمله را جزء سوره نمى‌داند، اما حنفيه و حنابله آن را جزئى از سوره حمد مى‌دانند، ولى آن را آهسته قرائت مى‌كنند. شافعيه بسمله را جزء سوره حمد مى‌دانند و آن را در نمازهاى جهرى بلند قرائت مى‌كنند و در نمازهاى اخفاتى، آهسته. اما اينكه بسمله جزء ديگر سوره‌ها هم هست يا نه، در اين زمينه از شافعى دو قول وجود دارد.

اما در ميان فقهاى اماميه، تنها يك قول وجود دارد و آن اينكه بسمله جزء همه

(٩) الخلاف، ج١، ص ٣٢٨، مسئله ٨٢ از كتاب الصلاة.