از آنچه گذشت، به دست مى‌آيد كه حد در فقه اسلامى دو اصطلاح داشته در يك اصطلاح معنايى گسترده دارد و تمام مجازات‌ها از جمله تعزير را در بر مى‌گيرد، اما در اصطلاح خاص مجازاتى است كه شارع اندازه و معيار آن را به طور دقيق بيان كرده و نقشى را براى حاكم در افزايش يا كاهش آن قرار نداده است.

تفاوت حد و تعزير

از ديگر مباحثى كه از زير ساخت‌هاى بحث ماست ، تفاوت ميان تعزير و حد است كه راه‌گشاى مباحث بعدى خواهد بود. شهيد اول ده تفاوت را در كتاب القواعد و الفوائد بيان مى‌كند كه عبارت است از:

١. تعزير از جهت كمترى معيار ندارد، ليكن از جهت زيادى نبايستى به اندازه حد برسد.

٢. بنده و آزاد در تعزير مساوى هستند، بر خلاف اينكه ميان حد آزاد و بنده تفاوت وجود دارد.

٣. بزرگى و كوچكى جنايت در تعزير تأثيرگذار است، بر خلاف حد كه تنها صدق فعل كافى است؛ مثلاً اگر كسى شراب بنوشد، حد بر او جارى مى‌شود، چه يك قطره باشد، چه بيشتر.

٤. تعزير تابع مفسده است؛ گر چه معصيت نباشد؛ مانند تعزير كودكان و ديوانگان و چارپايان، برخلاف حد كه فقط بر معاصى تشريع شده است و آنچه معصيت نباشد، اصولاً موضوع حد از آن برداشته مى‌شود.

(١٧) جواد تبريزى، أسس الحدود و التعزيرات، دفتر مؤلف ، قم، ١٤١٧ ق، ص ٧.