به نظر شيخ «اعتبار به اكثريت آرا به مذهب اماميه غلط است» (٧٢). نائينى در پاسخ به شيخ مى‌گويد كه اساس حكومت دراسلام بر مشورت است و اگر كسانى كه طرف مشورت اند، با هم اختلاف نظر داشته باشند، اكثريت آراى آنان «اقواى مرجّحات نوعيه» است.

اين رأى نائينى، مبتنى براين ديدگاه است كه مراجعه به آراى عموم مردم يا آراى نمايندگان آنان در تصميم‌گيرى‌هاى جمعى و رجحان نظر اكثريت بر اقليت، به جهت كشف واقع است؛ چنان كه مشورت نيز در مواردى صورت مى‌گيرد كه حقيقت روشن نيست و مشورت كننده با رايزنى در صدد دستيابى به حقيقت است.

اگر يگانه هدف از مراجعه به آراى عمومى، يافتن حقيقت باشد، پس در مواردى بايد به آراى عمومى رجوع كرد كه حقيقت روشن نيست. برخى از موافقان دموكراسى و رجوع به آراى عمومى، همين مبنا را برگزيده‌اند و پنداشته‌اند در امورى كه حقيقت روشن است، يا راه رسيدن به آن از طريق كاوشهاى علمى وجود دارد، مراجعه به رأى مردم براى تصميم‌گيرى جمعى درست نيست. (٧٣) شايد نظر ميرزاى نائينى نيز همين باشد.

از سوى ديگر، برخى از مخالفان دموكراسى نيز مى‌پندارند كه مبناى دموكراسى و اعتبار رأى اكثريت، كشف حقيقت است و چون رأى اكثريت را كاشف از حقيقت نمى‌دانند، بنابراين مراجعه به آراى عمومى براى

(٧١) همان، ص ١٠٧.
(٧٢) رسائل مشروطيت، رساله حرمت مشروطه، ص١٥٤.
(٧٣) ملكيان، مصطفى، سنت و سكولاريسم، مقاله «سكولاريسم و حكومت دينى»، ص٢٥٠.