فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٢٥
٢. خطيئه: خطا، نقيض صواب (٦) و برگشتن از جهت درست (٧) است و آن بر چند قسم است:
٢ ـ ١. خطا در اراده و فعل، بدين معنا كه شخص كار بدى را اراده مىكند و آن را انجام مىدهد. اين خطا است كه انسان به خاطر آن، مؤاخذه مىشود.
٢ ـ ٢. خطا در فعل فقط، بدين معنا كه انسان چيزى را اراده كند كه فعل آن نيكوست، ولى فعل وى بر خلاف ارادهاش واقع شود.
٢ ـ ٣. خطا در اراده فقط، يعنى انسان چيزى را اراده كند كه فعل آن نيكونيست، ولى خلاف آن اتفاق مىافتد. (٨)
پس ، فرق بين اثم و خطا در اين است كه اولاً خطا بر فعل نادرست اطلاق مىشود، ولى اثم به نتيجه آن. ثانياً إثم به دو قسم اول و سوم از معانى خطا اختصاص دارد، حال آن كه خطا شامل آن دو به علاوه خطاى محض مىشود كه در آن گناهى نيست؛ مانند قتل خطا.
٣. عدوان: از عَدو به معناى تجاوز و از بين بردن صلح و آرامش است. گاهى به اعتبار قلب و درون است كه از آن به عداوت و معادات تعبير مىشود، و گاهى به اعتبار اقدام و عمل است كه به آن عَدو گفته مىشود، و گاهى در خلل وارد كردن به عدالت در معامله است كه از آن به عدوان و عَدو تعبير مىشود. (٩)
برخى گفتهاند: فرق عدوان و اثم اين است كه اثم همان جرم است، هر چه باشد و حال آن كه عدوان نوع خاصى از جرم يعنى ظلم است. بنابراين تعبير آيه
(٦) الصحاح، ج١، ص ٤٧.
(٧) المفردات، ج١، ص ٢٨٧؛ ر.ك: الكليات، ص ٤٢٤.
(٨) همان.
(٩) المفردات، ص٥٥٣.