فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٢٧
چهارم: شرطهاى تحقق اثم
١. مرتكب، مكلّف باشد؛ زيرا اثم فقط در فعلى محقق مىشود كه از مكلف صادر شده باشد.
٢. تكليف الزامى باشد؛ زيرا اثم فقط در صورت مخالفت با حكم الزامى ـ مثل ترك واجب يا فعل حرام محقق مىشود. مخالفت با استحباب و كراهت، گناه نيست.
٣. تكليف، منجّز باشد؛ زيرا تكليف مادام كه منجّز نگرديده و به عهده مكلف تثبيت نشده باشد، مخالفت با آن گناه نيست، مانند آنكه مكلف به حكم الزامى، جاهل باشد و جهل وى از روى قصور باشد يا نسبت به حكم الزامى دچار نسيان يا سهو شده باشد(ر.ك: تكليف).
پنجم: ملزومات يا پيامدهاى گناه
١. توبه كردن. توبه عقلاً و شرعاً بر گناهكار واجب است، تا خداوند از گناه و نافرمانى وى بگذرد.
٢. واجب است حق را به صاحبان حق برگرداند يا از صاحبان حق رضايت بگيرد و اين در صورتى است كه گناه، متضمّن سلب حقوق ديگرى و موجب ضمان باشد.
٣. اگر امر شرعى را كه مخالفت كرده از امورى باشد كه قضاى آن ممكن باشد، بايد قضاى آن را به جا بياورد.
٤. گاهى پرداخت كفاره يا فديه نيز واجب است؛ مانند آن كه روزه ماه مبارك رمضان را عمداً افطار كرده باشد.
٥. اجراى حدود و مجازات، در صورتى كه گناه از جرايمى باشد كه براى آن مجازاتى مقرر شده باشد. در اينكه مجازات مجرم، او را از آثار گناه پاك مىكند يا نه، اختلاف هست(ر.ك: عقوبت).