تعزير، تأديب و يا عقوبتى است كه نوع و مقدار آن در شرع تعيين نشده و به نظر حاكم واگذار شده؛ از قبيل حبس و جزاى نقدى و شلاق كه ميزان شلاق بايستى از مقدار حد كمتر باشد. (٩)

جمع‌بندى:

از تعاريفى كه بيان شده، به دست مى‌آيد كه تعزير يكى از اقسام مجازات‌هاى شرعى است كه متفاوت با مجازات «حد» است و اختيار حاكم در تعزير تا اندازه‌اى مورد پذيرش همگان است و از آنچه گذشت، مى‌توان استفاده كرد كه گرچه در مواردى ميزان تعزيرات مشخص شده، اما غالباً اين امر به حاكم جامعه اسلامى سپرده شده است.

از سوى ديگر، دقت در تعاريف چنين مى‌نماياند: بيشتر تعاريف تعزير را وصف مجازات، و برخى ديگر مانند محقق حلى آن را وصف فعل يا جرم گرفته‌اند.

٢. حد

بيشتر لغت شناسان گفته‌اند: معناى حقيقى اين ماده، مانع بودن ميان دو چيز است كه از اختلاط جلوگيرى مى‌كند و ساير معانى از آن مشتق شده و يا لازمه آن است. (١٠)

از آنجا كه مفهوم لغوى اهميت چندانى در اين نوشته ندارد، بيش از اين به آن نمى‌پردازيم. حد برجسته‌ترين مجازات در فقه اسلامى است و ميزان و معيار براى ساير مجازات‌ها به شمار مى‌آيد و ويژگى‌هاى مخصوصى دارد كه در اسلام هيچ مجازاتى به پاى آن نرسد.

محقق حلى در شرايع هر آنچه را مجازات معينى دارد، حد ناميده است . (١١)

(٩) قانون مجازات اسلامى، ماده١٦.
(١٠) لسان العرب، ج٢، ص١٤٠.
(١١) شرايع الاسلام، ج٤، ص١٣٦.