فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٨٥ - قاعده« التعزير دون الحد» سيد محمد امين هاشمى
٥. اگر معصيت اندك باشد، تعزير متناسب با آن كم مىشود.
٦. تعزير با توبه ساقط مىشود؛ در صورتى كه توبه در حد، فقط قبل از قيام بينه آن را ساقط مىكند.
٧. حاكم در انتخاب انواع تعزير آزاد است و چنين اختيارى در حدود، جز در محاربه وجود ندارد.
٨. تعزير به حسب فاعل، مفعول و جنايت متفاوت است، برخلاف حدود كه چنين امرى در آن وجود ندارد.
٩. اگر نحوه مجازاتهاى اجتماعى در شهرها متفاوت باشد، در تعزير عادت رايج مورد توجه قرار مىگيرد؛ در صورتىكه حد در همه جا يك سان است.
١٠. تعزيرات انواع گوناگونى دارند: برخى حقاللّه است، برخى حقالناس، و برخى مشترك ميان حق اللّه و حقالناس است، برخلاف حدود كه همه حقاللّه است، به جز قذف كه اختلافى است. (١٨)
برخى از محققان موارد ديگرى را افزودهاند كه مىتوان آنها را به موارد قبلى ضميمه كرد:
١١. برخلاف حد، تعزير با يك بار اقرار ثابت مىشود.
١٢. حاكم در تعزير اختيار عفو مطلق دارد، اما در حد در صورتى مىتواند عفو كند كه با اقرار ثابت شده باشد.
١٣. شفاعت و كفالت در تعزير جايز است، اما در حد جايز نيست. (١٩)
گرچه برخى موارد فوق قابل مناقشه است، اما بحث از آن مجال ديگرى را مىطلبد.
(١٨) عاملى، محمد بن مكى(شهيداول) القواعد و الفوائد، تحقيق: سيد عبد الهادى حكيم، ج٢، كتابفروشى مفيد، چاپ اول، قم، ١٤٠٠ ق، ص١٤٢.
(١٩) يحيى طائى، التعزير في الفقه الاسلامى، بوستان كتاب قم، ١٣٨١ش، ص٢٥.