فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٩٥ - قاعده« التعزير دون الحد» سيد محمد امين هاشمى
درجاى خود به بررسى آنها مىپردازيم، اما از ذكر اين دسته در اينجا خوددارى مىكنيم.
دسته دوم، رواياتى كه با ملاحظه و در نظر قرار دادن حد، تعزير را كمتر از حد قرار دادهاند كه يك نمونه از اين روايات را ذكر مىكنيم:
أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبَّادِ بْنِ صُهَيْبٍ قَالَ: سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ(ع) عَنْ نَصْرَانِيٍّ قَذَفَ مُسْلِماً فَقَالَ لَهُ: يَا زَانٍ. فَقَالَ: يُجْلَدُ ثَمَانِينَ جَلْدَةً لِحَقِّ الْمُسْلِمِ وَ ثَمَانِينَ سَوْطاً إِلَّا سَوْطاً لِحُرْمَةِ الْإِسْلَامِ وَ يُحْلَقُ رَأْسُهُ وَ يُطَافُ بِهِ فِى أَهْلِ دِينِهِ لِكَيْ يُنَكَّلَ غَيْرُهُ؛ (٤٠)
عباد بن صهيب گويد: از امام صادق(ع) در مورد مسيحىاى سؤال شد كه به مسلمانى نسبت زنا داده و به او گفته بود: اى زناكار. امام فرمودند: هشتاد ضربه به جهت حق مسلمان به وى زده مىشود و هفتاد نه تازيانه به سبب حرمت اسلام زده و سرش تراشيده و در ميان همكيشانش گردانيده مىشود تا ديگران عبرت بگيرند.
بررسى: شايد بتوان گفت قاعده التعزير دون الحد، فىالجمله از اين روايات قابل استفاده است البته مفاد اين روايات به طور صريح نشان مىدهد كه حكم موارد معينى از تعزيرات كمتر از حد است و در حقيقت مصاديقى از جرائم كه مجازات آن كمتر از حد است، بيان شده است. در اينجا اين پرسش مطرح است كه آيا همه تعزيرات كمتر از همه حدودند يا مجازات برخى جرائم تعزيرى به اندازه حد است؟ در قبال اين پرسشها، پاسخى از اين روايات به دست نمىآيد.
اين دسته از روايات همانند دسته قبلى نوعى اشعار كلى به قاعده التعزير دونالحد دارند. وقتى معصوم(ع) مجازات جرم تعزيرى را اندكى كمتر از ميزان مجازات حدى قرار مىدهد و به طور دقيق به ميزان حد، التفات دارد و بر اساس آن
(٤٠) تهذيب الاحكام، ج١٠، ص٧٥ .