مى‌پذيرد كه بسمله جزء اين سوره نباشد؛ زيرا فاتحة الكتاب هفت آيه است. پس بايد سه آيه و نصف از آن خدا باشد كه از «الحمد للّه‌» شروع مى‌شود تا «إيّاك نعبد» پايان مى‌يابد و سه آيه و نصف آيه هم از آن بنده باشد كه از «إيّاك نعبد» شروع مى‌شود و تا آخر سوره ادامه مى‌يابد. اما اگر بسم اللّه‌ الرحمن الرحيم را آيه‌اى از فاتحة الكتاب به شمار آوريم، چهار آيه و نصف آيه از آن خدا و دو آيه (٧٦) و نصف هم از آن بنده مى‌شود و در اين صورت، تقسيم به دو نيمه، درست نمى‌شود. (٧٧)

نقد روايت

استدلال به اين روايت دو اشكال دارد:

اولاً، اين روايت با روايت مرفوعه ابن عباس معارض است. در روايت ابن عباس آمده است كه خدا فرمود:

نماز را بين خودم و بنده‌ام تقسيم كردم. وقتى بنده مى‌گويد: بسم اللّه‌ الرحمن الرحيم، خداوند مى‌فرمايد: بنده‌ام مرا خواند... تا آخر روايت.

در اين روايت، بسمله هم آمده و ذكرى از واژه «دو نيم» نيامده و در تقسيم هم تساوى عددى نهفته نشده ا ست.

فخر رازى مى‌گويد:

لفظ نصف همچنان كه مى‌تواند بر نصف در عدد آيات دلالت داشته باشد، مى‌تواند بر نصف از نظر معنا هم دلالت كند. پيامبر(ص) فرمود: الفرائض نصف العلم؛ يعنى دانستن فرايض ارث، نصف علم است. از اين جهت پيامبر(ص) اين علم را نصف علم ناميد كه در اين علم، از احوال مردگان بحث مى‌شود و مرگ و زندگى هم دوقسم هستند.

(٧٦) در منبع، دو آيه آمده است كه سه آيه درست است.
(٧٧)التفسير الكبير، ج١، ص ٢٠١.