ثانياً، ابوهريره از رسول خدا(ص) روايت كرده است كه پيامبر(ص)، بسم اللّه‌ الرحمن الرحيم را بلند قرائت مى‌كرد و خود ابوهريره نيز اين آيه را بلند قرائت مى‌كرد و مى‌گفت: نماز من از نماز هركسى به نماز رسول خدا(ص) شبيه‌تر است. پيشتر حديث ابوهريره در اين زمينه بيان شد. (٧٨)

٥. عايشه روايت كرده كه پيامبر(ص) نمازش را با تكبير، و قرائت آن را با الحمد للّه‌ ربّ العالمين آغاز مى‌كرد و اين نشان مى‌دهد كه بسمله جزئى از سوره فاتحه نيست.

نقد روايت

عايشه «الحمد للّه‌ ربّ العالمين» را اسم اين سوره قرار داده است، مثل اينكه گفته شود: فلانى، «الحمد للّه‌ الذي خلق السماوات» را تلاوت كرد كه مراد، تلاوت اين سوره است. در بحث ما نيز چنين است.

به نظر ما تعبير از مجموع يك سوره به آيه‌اى از آن، بسيار رواج دارد؛ مثلاً گفته مى‌شود: فلانى سوره «قل هو اللّه‌ احد» يا سوره «يسبّح للّه‌ ما في السماوات» را خواند. بنابراين معناى حديث اين مى‌شود كه پيامبر(ص) نماز را با تكبير و تلاوت سوره فاتحة الكتاب كه اول آن بسم اللّه‌ الرحمن الرحيم، است آغاز مى‌كرد. (٧٩)

رواياتى كه تاريخ صحيح، آنها را تكذيب مى‌كند

٦. طبرانى از سعيد بن جبير از ابن عباس روايت كرده است:

رسول خدا(ص) وقتى بسم اللّه‌ الرحمن الرحيم را مى‌خواند، مشركان او را مسخره مى‌كردند و مى‌گفتند: محمد خداى يمامه را ياد مى‌كند. مسيلمه، رحمن ناميده مى‌شد. وقتى اين آيه نازل شد، رسول خدا(ص) دستور داد كه بلند قرائت نشود. (٨٠)

(٧٨)ر.ك: حديث ١٢.
(٧٩)التفسير الكبير، ج١، ص ٢٠٢.
(٨٠)المعجم الاوسط، ج٥، ص ٨٩؛ الدرالمنثور، ج١،ص٢٩.