٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص

فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٨٠ - نماز تراويح سنت يا بدعت؟ جعفر سبحانى آیت الله

پس از رحلت رسول خدا(ص) و در عصر خلافت ابوبكر و آغاز خلافت عمر، رفتار مسلمانان بر همين روال بود. (٥٤)

اين حديث را مسلم نيز در صحيحش نقل كرده است. (٥٥)

شارحان اين حديث، جمله «پس از رحلت رسول خدا(ص) و خلافت ابوبكر رفتار مسلمانان بر همين روال بود» را چنين تفسير كرده‌اند كه مسلمانان در اين دوران، اين نماز را به صورت جماعت نمى‌خواندند و رسول خدا(ص) مردم را براى به جماعت خواندن اين نماز جمع نمى‌كرد. (٥٦)

بدرالدين عينى گفته است:

جمله «مردم بر اين روال رفتار مى‌كردند»، بدين معناست كه اين نماز را به جماعت نمى‌خواندند. اگر كسى سؤال كند: ابن وهب از ابو هريره روايت كرده كه:«رسول خدا (ص) در ماه رمضان از خانه بيرون آمد و ديد كه مردم در گوشه‌اى از مسجد مشغول خواندن نماز هستند. آنگاه فرمود: اين چيست؟ گفته شد: مردم پشت سر ابى بن كعب نماز مى‌خوانند. پيامبر فرمود: كار خوبى انجام دادند» ـ اين جريان را ابن عبدالبرّ نقل كرده است ـ در پاسخ مى‌گوييم: در سلسله سند اين حديث، مسلم بن خالد كه شخص ضعيفى است وجود دارد. مسلّم است كه عمر، كسى بود كه مردم را براى نماز خواندن پشت سر ابىّ بن كعب گرد آورد. (٥٧)

قسطلانى گفته است:

عبارت «مردم بر همين روال عمل مى‌كردند» يعنى نماز تراويح را به جماعت نمى‌خواندند و در زمان خلافت ابو بكر هم، چنين بود... . (٥٨)


(٥٤) صحيح بخارى، ج٣، ص٤٤، باب «فضل من قام رمضان»، كتاب الصوم.
(٥٥) صحيح مسلم، ج٢، ص١٧٦، باب «الترغيب في قيام رمضان».
(٥٦) فتح البارى، ج٤، ص٢٠٣.
(٥٧) عمدة القارى في شرح صحيح البخارى، ج٦، ص١٢٥، همين سؤال و جواب در «فتح البارى» نيز آمده است.
(٥٨) ارشاد السارى، ج٣، ص٤٢٥.