٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص

فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٧٨ - نماز تراويح سنت يا بدعت؟ جعفر سبحانى آیت الله

ابن قدامه در شرح خود بر مختصر خرقى گفته است:

قول مختار امام احمد بن حنبل، اين است كه اين نماز، بيست ركعت است. ثورى، ابوحنيفه و شافعى هم همين قول را دارند. مالك گفته است: سى و شش ركعت است و گمان كرده اين مقدار، سنّتى قديمى است و به عمل اهل مدينه مربوط مى‌شود. (٥١)

مستند كسانى كه اين نماز را بيست ركعت دانسته‌اند، عمل خليفه دوم، عمربن خطاب است در حالى كه دليل كسانى كه اين نماز را سى و شش ركعت دانسته‌اند، عمل عمربن عبدالعزيز است. عبدالرحمن جزيرى در كتاب «الفقه على المذاهب الاربعه» گفته است:

تعداد ركعات نماز تراويح، به هشت ركعتى كه پيامبر(ص) با مردم خواند محدود نيست؛ زيرا آنان بقيه نماز را در خانه‌هايشان تكميل كردند. عمل عمر نشان مى‌دهد كه اين نماز بيست ركعت است؛ زيرا عمر در اواخر عمرش مردم را در مسجد براى خواندن بيست ركعت جمع كرد و صحابه هم با او موافقت كردند. آرى در دوره خلافت عمر بن عبدالعزيز، تعداد ركعات اين نماز به سى و شش ركعت افزايش يافت و هدف او از اين افزودن اين بود كه اهل مكه با اهل مدينه در فضل يكسان شوند؛ زيرا اهل مكه پس از هر چهار ركعت از ركعات نماز تراويح، يك دور، گرد خانه خدا طواف مى‌كردند. از اين رو عمربن عبدالعزيز صلاح ديد كه به جاى هر دور طواف، چهار ركعت به ركعات نماز تراويح افزوده شود. (٥٢)

ممكن است تصور شود كه اختلاف فقها در اين زمينه، به همين دو قول محدود مى‌شود. اما اين اختلاف به حدى گسترده است كه نظير آن در ابواب عبادات كمتر به چشم مى‌خورد. برخى از فقها معتقدند كه تعداد ركعات اين نماز ١٣ ركعت است. برخى ديگر


(٥١) المغنى، ج٢، ص١٣٧ و ١٣٨.
(٥٢) الفقه على المذاهب الاربعه، ج١، ص٢٥١، كتاب الصلاة، مبحث نماز تراويح .