فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٨ - ولايت الهى و حکومت اسلامى محمد مؤمن قمى آیت الله

شده) را نمى‌رساند، خود منصور، اقدام كننده است و ناصر فقط او را در اقدام يارى كرده است. همچنين، واضح است كه ولايت در اينجا به معناى محبّت نيامده است.

در آيه‌اى كه به صورت حكايت از حضرت يوسف آمده نيز ولايت به همين معناست:

{أنت وليّي في الدّنيا والآخرة تَوفّني مُسلماً و ألحقني بالصالحين} (٢٠) ؛

تو ولىّ من در دنيا و آخرت هستى. مرا به تسليم و رضاى خود بميران و با صالحان محشور فرما.

استدعاى حضرت يوسف از خداوند از آن جهت كه خداوند ولىّ او است با ولىّ به معناى متولّى امر تناسب دارد كه مى‌ميراند و او را به صالحين ملحق مى‌كند.

در آيات ديگرى نيز لفظ «ولىّ» به همين معنا آمده است. (٢١)

سخن آخر اين كه اراده معناى تكفّل و تولّى امور، از ماده «ولايت» و از لفظ «ولىّ»، بسيار شايع است، جز اين كه در برداشت معناى مذكور از لفظ «ولىّ» در آيه، اشكالاتى شده است كه به كمك روايات مى‌توان آنها را برطرف كرد؛ مثلاً دلالت آيه شريفه بر ولايت خداوند متعال و رسول اكرم(ص) واضح است، اما اين كه منظور از عبارت: {و الذين آمنوا الّذين يُقيمون الصلاةَ و يُؤتون الزكاة و هم راكعون} خصوص اميرالمؤمنين(ع) و ساير ائمه معصومين(ع) باشد، به خودى خود، امرى واضح نيست. بنابراين، براى توضيح هر دو مسئله بايد به اخبار مراجعه كنيم. اخبارى كه ما به آنها دست يافتيم به دو گروه تقسيم مى‌شوند: گروهى متكفّل بيان هر دو امر مى‌باشند و گروهى فقط امر دوم را بيان كرده‌اند.

روايات گروه اوّل :

١. صحيحة زرارة و الفضيل بن يسار و بكير بن أعين و محمد بن مسلم و بريدبن معاوية و زياد بن منذر أبى الجارود عن أبي جعفر(ع) إذ قال: أمر اللّه‌ عزّ وجلّ رَسُوله بولاية عليّ و أنزل عليه «إنّما وليّكُم اللّه‌ُ و رسولُهُ و الذينَ آمنوا الذين يُقيمون الصلاةَ و يُؤتونَ الزكاةَ» و فرض ولاية أُولى الأَمر، فلم يدروا ماهي؟ فأمر