فقه اهل سنّت از يك سو به دليل محروميت از پيشوايان معصوم بعد از رحلت پيامبر اكرم(ص) و منع خلفا از نشر و كتابت حديث و سيره آن حضرت به مدّت يك قرن (١) و از سوى ديگر تلاش خلفاى بنى اميّه و ديگران بر جعل بسيارى از روايات و ترويج آنها، (٢) گرفتار تشتّت آراء و ظهور مكتب‌هاى فقهى گوناگون گرديده بود. در مقابل، فقه شيعه ـ به علت دورى از همين عوامل ـ از سازگارى و وحدت شايانى برخوردار بود. امامان شيعه و بخصوص امام باقر(ع) و امام صادق(ع) كه درعصر ضعف دستگاه حكومت به جهت تبديل خلافت از سلسله بنى اميه به بنى عباس، فرصت مناسبى براى ترويج مكتب اهل بيت (ع) يافته بودند، مصرّانه از شاگردان و اصحاب خويش مى‌خواستند كه روايات آنان را ضبط كنند و به رشته تحرير در آورند. (٣) بدين ترتيب مجموعه بزرگى از مؤلفّات اصحاب ائمه(ع) گرد آمد كه به مراتب از اتقان و اعتبار بيشترى نسبت به احاديث اهل سنّت برخوردار بود. (٤)

امامان شيعه همزمان با پيدايش چهار مذهب فقهى اهل سنّت كه عصر اجتهاد در

(١) ابوبكر و بخصوص عمر و سپس خلفاى ديگر ـ غير از امام على بن ابى طالب(ع) ـ از نشر و كتابت حديث پيامبر(ص) به شدّت ممانعت كردند، تا اين كه عمر بن عبدالعزيز (م١٠١) اين سنت را برچيد و اجازه نقل و كتابت حديث آن حضرت را صادر كرد. در اين زمينه مراجعه شود به: النصّ والاجتهاد، ص ١٣٨. معالم المدرستين، ج٢، ص٤٠، تدوين السنّة الشريفه، ص٢٦١ و منع تدوين الحديث. همچنين براى آگاهى از تأثير اين پديده بر فقه و حديث اهل سنّت مراجعه شود به: تاريخ الفقه الجعفرى، ص١٦٤.
(٢) دراين زمينه مراجعه شود، به: محو السنّة أو تدوينها،ص٩؛ تاريخ عمومى حديث، ص٩٨؛ أضواء على السنة المحمدية، ص ١١٨ و الوضّاعون و أحاديثهم الموضوعة.
(٣) بحارالانوار، ج٢، ص١٤٣، باب فضل كتابة الحديث و روايته.
(٤) مراجعه شود به: الذريعة، ج٢، ص١٢٥؛ تاريخ عمومى حديث، ص٢٢٥.