كشته‌اى در قبيله قومى يافت شود، تمامى آنان قسم داده مى‌شوند كه او را نكشته‌اند و قاتل او را نمى‌شناسند و در صورتى كه از قسم خوردن سرباز زنند، ديه بر عهده آنان است و به صورت مساوى، بين مردان بالغ قبيله تقسيم مى‌شود.

در اين روايت تصريح شده كه موضوع قسامه، كشته‌اى است كه در قبيله قومى يافت شود، نه هر كشته‌اى كه فردى، مظنون به قتل او باشد و مورد روايت، گرچه قسامه متهمان است، لكن دلالت آن بر مطلوب، يعنى قسامه مدعيان، واضح است؛ خصوصاً با عبارتى كه در حديث آمده كه ديه به صورت مساوى بر عهده مردان بالغ قبيله است.

٣. «قول الصادق(ع) في ذيل حديث مسعدة بن زياد:«.. ذلك إذا قتل في حىّ واحد فأمّا إذا قتل في عسكر أو سوق مدينة فديته تدفع إلى أوليائه من بيت المال» (١)؛ در ذيل روايت مسعدة بن زياد، امام صادق(ع) مى‌فرمايد... و آن [قسامه] در موردى است كه مقتول در محلّه واحدى كشته شود، ولى اگر در لشكرى و يا بازار شهر كشته شود، ديه او از بيت المال به اوليايش پرداخت مى‌شود.

مقصود از «حىّ» در روايت، محله‌اى است كه مخصوص به قومى خاصّ باشد و معروف باشد به اينكه مسكن فلان قبيله است و محلات و شهركهايى كه امروزه هنگام تقسيم شهر به جهت سهولت اداره امور شهر، به نامهاى خاصى نام گذارى مى‌شود، حكم محلّه در روايت ياد شده را ندارد.

٤. «صحيحة زرارة، قال: سألت أبا عبداللّه(ع) عن القسامة فقال: هى حق انّ رجلاً من الانصار وجد قتيلاً في قليب من قلب اليهود فأتوا رسول اللّه...» (٢)؛ زراره مى‌گويد: از امام صادق(ع) در باره قسامه پرسيدم، حضرت فرمود: قسامه، حق است؛ مردى از انصار را در چاههاى يهود، كشته يافتند، پيش پيامبر(ص) آمدند... .

مراد از «قليب» در روايت، چاه و يا بنا به آنچه در قاموس آمده است، چاه قديمى است و در مجموع، مراد از آن، مزرعه و محلّ خاصى است كه متعلّق به قبيله‌اى بوده و در

(١) همان، حديث٦.
(٢) همان، باب‌دهم، حديث٣.