مراد اين است كه اگر ماه در يكى از شهرهاى نزديك به هم يعنى شهرهايى كه اختلاف افق ندارند ديده شود و در شهرهاى ديگر ديده نشود، برتمامى اهالى اين شهرها روزه واجب است. به خلاف شهرهاى دور از هم يعنى شهرهايى كه اختلاف افق آنها معلوم است زيرا روزه براى كسى كه ماه را ديده لازم است نه براى كسى كه ماه را نديده‌است (٢٢) .

تا اين جا معلوم شد كه تا پايان سال هزار هجرى هيچ يك از علماى اماميه به اتحاد حكم شهرهاى نزديك و دور فتوا نداده مگر علامه در منتهى كه معلوم شد وى هم از آنچه در صدر كلامش گفته عدول كرده، مى‌گويد:

وحدت حكم شهرها در صورتى است كه به اختلاف زمان طلوع ماه در آنها، علم نداشته باشيم.

بله شهيد اول نيز به طور مساوى احتمال داده است كه حكم شهرهاى نزديك و دور يكى باشد. اما متذكر شديم موردى كه شهيد اول بيان كرده، از بحث خارج است.

پس از سال هزار فقيهانى به چشم مى خورند كه قول به تساوى حكم شهرهاى دور و نزديك را ترجيح داده‌اند كه درراس آنها محدث كاشانى قرار دارد و شيخ يوسف بحرانى و ديگران هم از وى پيروى كرده اند. اينك سخنان آنها رايادآور مى شويم.

كسانى كه وحدت افق را شرط ندانسته‌اند

محدث كاشانى (١٠٠٧-١٠٩١ق) در وافى پس از نقل اخبارى دال بر اين كه چنانچه اهالى شهرى به رؤيت هلال شهادت دهند، اهالى شهرى كه هلال را نديده‌اند، بايستى قضاى روزه‌اى را كه نگرفته‌اند به جا آورند، مى‌گويد:

امام (ع) مى‌فرمايد: «فان شهد اهل بلد آخر فاقضه، اگر يكى از اهالى شهر ديگر به ديدن ماه شهادت داد، روزه اى را كه نگرفته‌اى قضا كن.» زيرا چنان

(٢٢) مدارك الاحكام، ج٦، ص١٧١.