فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٥٩ - قواعد فقهى(١١) قاعدۀ «مايُضمَن» محمد رحمانى

تعذر مثل ، قيمت آن مورد ضمان واقع مى‌شود، ملاك قيمت گذارى فرض وجود روز تعذر خواهد بود.

٣.برمبناى كسانى كه جايگزينى قيمت را مشروط به مطالبه كرده اند، ملاك قيمت گذارى فرض وجود روز مطالبه است.

٤.برمبناى اين كه مثل بعد از تعذر همچنان برذمه است تا روز ادا، ملاك فرض وجود در روز ادا خواهد بود.

از آنجا كه پيش از اين مبناى چهارم مورد قبول قرار گرفت، ملاك قيمت گذارى، فرض وجود در روز ادا خواهد بود.

مكان محاسبه قيمت

پرسش ديگرى كه در پى تبديل ضمان مثل به قيمت با تحقق عنوان تعذر و اعواز مطرح مى‌شود اين است كه قيمتِ چه مكانى بايد پرداخته شود؟ مكان تلف يا مكان مطالبه و يا اين كه مالك در انتخاب مكان تلف يا مطالبه ، اختيار دارد؟ اقوالى دراين مسأله وجود دارد؛ از جمله:

١.مالك ميان انتخاب مكان تلف يا مطالبه اختيار دارد؛

٢.ملاك، قيمت مكان مطالبه است؛

٣.ملاك، قيمت مكان تلف است.

٤. تفصيل ميان اين كه اگر مال از چيزهايى باشد كه نقل و انتقال آن نياز به مؤونه ندارد مانند درهم و دينار و نقدرايج، دراين صورت مالك مختار است ميان قيمت مكان تلف و مطالبه و اگر مال از چيزهايى است كه نقل و انتقال آن نيازمند هزينه است دراين صورت ملاك، قيمت مكان تلف است.

نقد و بررسى: پيش از بررسى لازم است محل نزاع، روشن گردد؛ زيرا اگر مثل موجود باشد مالك محدود به مكان خاصى نيست و در هرجا مى‌تواند آن را درخواست كند و فرقى نمى كند قيمت مثل در مكان ها يكسان يا متفاوت باشد. دليل آن، اطلاقات از جمله قاعده سلطنت است.

اين قيمت، از بحث ما خارج است. اما اگر تهيه مثل متعذر باشد و قيمت آن درتمام مكان ها يكسان باشد از بحث