فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٩٦ - شخصيت و مكتب فقهى ابن جنيد اسكافى* صفاءالدين خزرجى
نظر رسد، براين اساس ولادت او حدود سال ٢٩٠ بوده است. البته اين حدس زمانى درست است كه فرض كنيم او در دوران پايانى عمر استادش حميد بن زياد از او نقل كرده است، در غير اين صورت ولادت او پيش از اين سال خواهد بود. از طرفى در اسناد سه روايت عبيد بن كثير عامرى از محمدبن جنيد، آمده است؛ چنان كه درتفسير فرات كوفى ومناقب خوارزمى چنين است (١٥) . از آن جا كه وفات عامرى سال ٢٩٤ بوده اين احتمال تقويت مىشود كه ولادت ابن جنيد درحدود سال ٢٥٠ تا ٢٦٠ بوده تا نقل ابن كثير از او معقول به نظر رسد. معناى اين سخن آن است كه ابن جنيد عصر امام حسن عسكرى(ع) را درك كرده يا در آغاز دوره غيبت صغرى بوده است. و اين امر با اين اسكافى از جهاتى قابل انطباق نيست، زيرا:
١. درهيچ متن يا اثرى نقل نشده كه ابن جنيد امام حسن عسكرى(ع) يا آغاز دوره غيبت صغرى را درك كرده و تا دوران آخرين سفير ايشان زنده بوده است. با توجه به اهميت اين امر، اگر چنين بود همه شرح حال نويسان آن را نقل مىكردند.
٢.آنان كه از ابن جنيد حديث نقل كرده اند همچون شيخ مفيد و ابن عبدون و تلعكبرى دريك طبقه هستند و درميان طبقه ايشان كسى از طبقه عبيدبن كثيرِ پيش گفته وجود ندارد.
٣. اگر او در اين دوره بوده است، بدين معناست كه عمر او ١١٠سال يا بيشتر از آن، بوده است؛ چه، خواهيم آورد كه سبكتكين از او پرسشهايى داشته و او در سال ٣٦٦ حكومت را به دست گرفته است. اگر عمراو اين مقدار بوده اورا در زمره ءمعمّرين(صاحبان عمر طولانى) ذكر مىكردند.
٤. اگر او دوران امام حسن عسكرى(ع) يا نايبان چهارگانه را درك مىكرد، درمجموعه رواياتى كه از او نقل شده، شواهد يا رخدادهايى وجود مىداشت كه براين امر دلالت مىكرد چنانكه درنقل او از شلمغانى و ارتباط ميان او و سومين نايب امام عصر(عج) يعنى حسين بن
(١٥) تفسير فرات، تحقيق محمد كاظم، ص٧٣و٤٣٣، مناقب خوارزمى، ص٩٣.